WOLNE MIASTO GDANSK A LIGA NARODOW 1920-1939 (38306975)



Licytacja: 40,00 zł

Nie było ofert kupna

Zakończona o 21:56 dnia 05.01.2005 r.

Lokalizacja: Swidnica


Zobacz aktualne oferty
aktualne przedmioty sprzedającego

Parametry

oferta nr 38306975


Opis

WOLNE MIASTO GDANSK A LIGA NARODOW 1920-1939

STANISLAW MIKOS

Obwolut~, okladk~ i stron~ tytulowa, projektowal
JANUSZ GOLINSKI
Recenzenci:
prof, dr hab. JANUSZ PAJEWSKI
prof. dr hab. ROMAN W APINSKI
Redaktor
Reeina Osowicka
Redaktor techniczny
Barbara Bukowska
I
~ ISBN 83-215-7186-7
e Copyright by Wydawnictwo Morskie 1979
WydaWnictwo Morskie .Gdansk 1979
Wydanie pierwsze. Naklad 4750+250 egz. Ark. wyd. 29,79. Ark. druk. 22,75. Papier
druk. sat. III kl. 70 g. Oddano do skladania 10 XI 1978 r. Pod pisano do druku i druk
ukonczono w lipcu 1979 r. Olsztynskie Zaklady Graficzne im. S. Pieni~Znego w
Olsztynie, ul. Towarowa 2.
Zam. 2548 U-7(56 Cena zl 120,-

WSTEP
Utworzone na mocy traktatu wersalskiego w 1919 roku Wolne Miasto
Gdansk bylo uzaleznione od Ligi Narodow i od Polski. Zaleznosc ta wy~
nikala z praw, jakie przyznano Polsce w artykulach traktatu odnoszqcych
si~ do Gdanska oraz z praw Ligi, uj~tych w pakcie tej organizacji, a sta-
nowiqcych cz~sc skladowq tegoz traktatu.
Przyznane Polsce prawa w Gdansku dotyczyly przede wszystkim ko-
rzystania z portu i zwiqzanych z nim gal~zi gospodarki, a takze warun-
kow egzystencji pod wzgl~dem gospodarczym, narodowym i )ulturalnym
ludnosci polskiej zamieszkujqcej na tyro obszarze. Liga Narodow spra-
wowala w pewnym sensie protektol at nad Gdanskiem. Gwarantowala je-
go konstytucj~, sprawowala piecz~ nad statusem prawnym i rozstrzygala
kwestie sporne pomi~dzy Polskq a Wolnym Miastem. Wzajemne wi~c
,
relacje Polski, Ligi Narodow i Wolnego Miasta byly bog ate i roznorodne.
0 ile sytuacja wewn~trzna Wolnego Miasta oraz stosunki z Polskq do-
czekaly si~ naswietlenia w literaturze polskiej, a takze w obcej, zwlasz-
cza niemieckiej i angielskiej, 0 tyle stosunki pomi~dzy Wolnym Miastem
a Ligq Narodow znalazly w niej slabe odzwierciedlenie. Problem Gdan-
ska w okresie mi~dzywojennym byl bardzo zlozony, glownie ze wzgl~du
na uprawnienia Polski w tyro miescie. Wlasnie ta zlozonosc powodowala
ingerencj~ w sprawy Wolnego Miasta roznych organow Ligi Narodow,
najcz~sciej Rady Ligi oraz jej stalego przedstawiciela -Wysokiego Ko-
misarza w Gdansku.
Wysoki Komisarz Ligi Narodow byi pierwszym ogniwem genewskiej
organizacji. Jego kompetenc,je nie byly scisle sprecyzowane i w zwiqzku
z tyro wylanial si~ problem ustalenia zakresu praw i obowiqzkow, co
z kolei wymagalo ich uzgodnienia z zainteresowanymi stronami, tj. Pol-
skq i Gdanskiem. Niewiele bylo wypadkow, ze interesy tych stron byly
zbiezne. Przewaznie bylo odwrotnie. To co bylo korzystne, w zakresie
obowiqzkow Wysokiego Komisarza z punktu widzenia interesow polskich
to bylo niekorzystne dla Gdanska i odwrotnie.
Oficjalnie Wysoki Komisarz Ligi Narodow w Gaansku reprezentowal
mi~dzynarodowq organizacj~ genewskq, ale posiadal przeciez takze okres-
lonq przynaleznosc narodowq i panstwowq. Na jego postaw~ wywieralo
wplyw nie tylko emocjonalne zaangazowanie, ale takze pewne presje wy-
wierane przez czynniki polityczne. Rzqd czy tez pewne kola polityczne
ojczystego kraju staraly si~ wykorzystywac jego stanowisko dla wlas-
nych cel6w. Szczeg6lnie zaznaczylo si~ to w pierwszym okresie istnienia
Wolnego Miasta, kiedy przedstawicielami Ligi Narod6w w Gdansku byli
obywatele brytyjscy.
Zasygnalizowane wyzej kwestie byly poruszane w literaturze jedynie
w zwiqzku z opisem niekt6rych fakt6w, jak na przyklad spar 0 poczt~
polskq w 1925 roku, sprawa Westerplatte czy tez sprawa Lestera. Sto-
sunki pomi~dzy Ligq Narod6w a Wolnym Miastem nie doczekaly si~ jed-
nak kompleksowego uj~cia na przestrzeni calego okresu istnienia WoI-
nego Miasta. A takie wlasnie uj~cie pozwala na sformulowanie w miar~
pelpej oceny zagadnienia.. Autor jest swiadom, ze taka ocena nie jest
latwa, gdyz badania analityczne tych spraw posiadajq jeszcze wiele luk.
Niniejsze opracowanie jest pr6bq spojrzenia n~ ten problem w kontek-
scie calego dwudziestolecia i w powiqzaniu z sytuacjq w Europie.
Niewiele wnosi do badan na nakteslony wyzej temat ksiqzka niemiec- --'
kiego historyka HaIls a Adolfa Hardera wydana w 1928 roku1. Poswi~-
cona ona jest wzajemnym relacjom pomi~dzy Polskq, Gdanskiem i Ligq
Narod6w. Praca jest utrzymana wprawdzie w spokojnym tonie, ale ten-
dencyjna. Wedlug autora, Liga Narod6w nie przejawiala zbyt duzego
zainteresowania stosunkami polsko-gdanskimi. Harder niedwuznacznie
sugeruje rewizj~ statutu Wolnego Miasta, ha podstawie 19 artykulu: pak-
tu Ligi Narod6w, zmierzaj~cq w kierunku ograniczenia praw przyzna-
nych Polsce w tyro miescie. ;
W literaturze polskiej na temat stbsunk6w pomi~dzy Gdanskiem a Li-
gq Narod6w traktuje niewielka ksiqzka Edwarda Borowskiego, kt6ra uka-
zala si~ jeszcze w 1938 roku 2. Napisana ona zostala na podstawie zbioru
d0kument6w urz~dowych. Autor naswietla wielefakt6w z prawnego punk-
tu widzenia i przytacza sporo cytatow, komentujqc je. Prac~ pozbawiona
jest jednak tla historycznego oraz oceny pewnych fakt6w w kontekscie
polityki europejskiej, a nawet stosunk6w polsko-gdanskich.
Zagadnienia gdanskie w dzialalnosci Ligi. Narod6w poruszane Sq nie-
kiedy w zwiqzku z niekt6rymi wyclarzeniami 'okresu mi~dzywojennego
w pracach dotyczqcych stosunk6w polsko-niemieckich, problematyki Wol-
nego Miasta Gdanska lub tez dziej6w Ligi, na przyklad przez dlugolet~
niegowysokiego urz~dnika tej organizacji i autora obszernego dziela
."
1 H. Pi: Harder, Danzig, Polen und deT VijlkeTbun~. Eine politische Studie; Berlin
1928.
" ..
2 E. Borowski, Ewolucja stdsunk6w potsko-gdansktch na tte oTzeCzntctwa oTgan6w
Li(7i NaTOdQw, Wiluo-1938. , !
0 historii Ligi Na;rod6w, Franka P. Wa~tersa3. S~ to najcz~sciej ~bszer-:
niejsze wzmianki stanowiqce jakis fragment innego zagad,nienia b~da.ce-
go tematem opracowania. tori
Praca moja ~ostala: oparta w zasadzie na rnater:ialach aychiwalnych
znajdujqcych si~ g16wnie w Archiwum Akt;Nowych;w Warszawie i w
Wojew6dzkim Archiw-u~ Panstwowym w Gdansku. P-ozostale materia-
ly z innych archiw6w, zw~aszcza zagranioznych, maja. znaczenie uzupel-
niajqce. Przeprowadzenie w' nich dokladnej kw,e:rendy pozwoliloby wzbo-
gacic :pr~c~ nowymi szczeg61ami, jedn*ze zasadnicze ustal~nia, do ja-
kich doszedlem, znalazlyby juz tylko potwierdzenie. 0 tym mialem -maz-'
nose przekona6 si~ w toku kilkuletniego grom~dzenia materialpw do ,ni-
niejszej pracy;
Wykorzystane zr6dla :archiwalne to gl6wnie raporty, pi'Qtokoly, spra-
wozdania i notatki z sesji Rady Ligi Narod6w; konferencj~ w Genewie,
Warszawie i w Gdansku, a takze z rozmow komptitentnych os6b w ,spra-
wach dotyczqcych Wolnego Miasta. Zachowana iW krajowych' archiwach
stosunkowo duza liczba tych materia16w pozwolila na konfrontowanie
ich, a takze na por6wnywanie z innymi zr6dlami i literaturq;'Druga. do.
sycbogatq grup~ zr6der archiwalnych S'tanowikorespondencja przedsta-
wicieli' organ6w Ligi z wladzami 'polskimi i gdanskimi, a takze wladz pol-
skich z senatem Wolnego Miasta czy tez pomi~dzy wladzami polskimi.. w
Warszawie i w Gdansku. -;
Przydatne okazaly si~ takie dokumenty drukowane, w tym druki urz~~
dowe proweniencji Ligi' Narod6w. Sq to przewaznie sprawozdania z po..-
szczeg6lnych sesji Rady Ligi wydawane' w Gertewie '. Pozostalej to prze'""
waznie dokumenty urz~dowe, jakie powstaly w kancelariach 6wczesnych
polityk6w panstw zaangazowanych w problematyce gdanskiej lub Ligi
Narod6w. SpoSr6d pol skich zr6del drukowanych na uwag~ zasluguje
11-'tomowy zbi6r 1dokumentow urz~dowych dotyczqcych stosunku Wol-
nega Miasta do Polski, sukcesywnie wydawany w Gdansku w latach
1923 19375. G16wnie wykorzystano z nich decyzje wysokich kotnisarzy
Ligi Narod6w, rezolucje Rady oraz opinie r6znych organ6w i komisji' tej
organizacji.
Nie mozna pominqc pami~tnik6w i wspomnien jako zr6dla historycz-
nego, pisanych zar6wno przez Polak6w, jak i cudzoziemc6w. Zdajqc sobie
spraw~ z subiektywnego ujmowania zagadnien przez ich autor6w, ko-
I F.P. Walters, A History of »he League of Nations, t. I-II, London, New York,
Toronto 1952.
4 Zbi6r dokument6w urz~dowych dotyczqcych stosunku Wolnego Miasta Gdanska
do Rzeczypospolitej Polskiej, cz. 1-11 (1918-1936). Zebrane i wydane przez Komi-
sariat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w Gdansku, Gdansk 1923-1937.
5 League of Nations, Geneva 1920-1939.
rzystalem z tej literatury, konfrontujqc jq z innymi zrodlami. Wykorzy-
stane pami~tniki i wspomnienia zostaly spisane bqdz to przez ludzi, kto-
rzy dzialali w tY'ch latach i podejmowali decyzje w sprawach gdanskich,
bqdz przez tych, ktorzy byli bliskimi obserwatorami wydarzen.
Problematyka gdanska byla newralgicznym punktem w dziejach mi~-
dzywojennej Europy. Totez na lamach prasy znajdowala ana stale od.
zwierciedlenie. Byly to artykuly wyrazajqce opinie nie tylko rzqdow, ale
takze pewnych obozow i partii politycznych. Cz~sto takie informacje sta-
nowily glad jakiegos wydarzenia lub pomagaly W ustalaniu pewnych
fakt6w.
Wykorzystana w pracy literatura dotyczy przewaznie tla historyczne-
go, jakim byly stosunki mi~dzynarodowe w Europie. Warunkowaly one
bowiem postawy niekt6rych polityk6w wypowiadajqcych si~ w Genewie ~
w sprawach gdanskich lub nawet podejmujqcych decyzje. W wielu wy-
padkach od takich wlasnie uklad6w zalezalo wydawanie opinii.
Przedstawiajqc problem stosunk6w pomi~dzy Wolnym Miastem a Ligq
Narod6w, nie mozna bylo ujmowac go w oderwaniu od wydarzen
w 6wczesnej polityce europejskiej, a zwlaszcza bez uwzgl~dnienia
stanowiska Polski i Niemiec. Wolne Miasto stanowilo przeciez cz~sc
dziej6w Polski ze wzgl~du na uprawnienia, jakie posiadala w tym
miescie. Niemcy natomiast, chociaz pod wzgl~dem prawnym nie powinny
miec zadnych roszczen do Gdanska, nie przestawaly si~ nim interesowac,
a w okresie hitlerowskim ingerowac w jego sprawy. Ze wzgl~du na
stale czlonkostwo Francji, Wielkiej Brytanii i Wloch w Radzie Ligi Na-
rod6w, sprawy Wolnego Miasta w politycQ zagranicznej tych panstw od-
grywaly takze pewnq rol~.
Praca napisana zostala w ukladzie chronologicznym. Chodzilo bowiem
0 przedstawienie pewnej ewolucji w stosunkach pomi~dzy Gdanskiem
a Ligq Narod6w oraz pokazanie, jak stosunki te ksztaltowaly si~ na tIe
uklad6w politycznych w Europie. Rozdzialy pracy stanowiq kolejne etapy
tej ewolucji. W ramach poszczeg6lnych rozdzial6w zostaly wyodr~bnione
w formie podrozdzial6w zagadnienia wplywajqce na charakterystyk~ da-
nego etapu.
Stan bardzo dobry obwoluta papierowa oprawa twarda stron 364 ilustrowana
.

podobne do ostatnio oglądanych na Allegro zobacz więcej aktualnych ofert