KOŚCIÓŁ PAR.I ZAMEK KRÓLEWSKI W NIEPOŁOMICACH (160948461)



Sprzedano za: 99,99 zł

Zakończona o 18:15 dnia 04.02.2007 r.

Lokalizacja: Kraków


Zobacz aktualne oferty
aktualne przedmioty sprzedającego

Parametry

Rok wydania (xxxx)
1994
Okładka
miękka

oferta nr 160948461


Opis

AUTOREM OPRACOWANIA JEST MICHAŁ KOZERA.

WSTĘP - SPIS TREŚCI - OPIS:

SPIS TREŚCI

WSTĘP 9
NAZWA 11
OSADNICTWO PRZED LOKACJĄ NIEPOŁOMIC 13
OSADNICTWO PREHISTORYCZNE 16
CZASY KAZIMIERZA WIELKIEGO (1333-1370): 17
a. zamek królewski 18
b. kościół parafialny 21
CZASY LUDWIKA ANDEGAWEŃSKIEGO,
ZWANEGO WĘGIERSKIM (1370-1382) — zamek królewski 24
CZASY WŁADYSŁAWA JAGIEŁŁY 1386-1434 — zamek królewski .... 24
CZASY WŁADYSŁAWA WARNEŃCZYKA 1434-1444
zamek królewski, kościół parafialny 28
CZASY KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA 1447-1492 — zamek królewski . 28
CZASY JANA OLBRACHTA 23IX1492-17 VI1501 — zamek królewski ... 30
CZASY ALEKSANDRA 12X111501-19VIII 1506 — zamek królewski ... 30
CZASY LUDWIKA WĘGIERSKIEGO — kościół parafialny 31
CZASY WŁADYSŁAWA JAGIEŁŁY — kościół parafialny 31
CZASY KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA — kościół parafialny . . . . 31
CZASY JANA OLBRACHTA I ALEKSANDRA — kościół parafialny ... 33
CZASY ZYGMUNTA STAREGO 1506-1548:
a. zamek królewski 33
b. kościół parafialny 38
CZASY ZYGMUNTA AUGUSTA 1548-1552 (1530 — koronacja):
a. zamek królewski 40
b. kościół parafialny 43
CZASY RODU BRANICKICH HERBU GRYF 1563-1611 (1635?):
a. zamek 43
b. kościół parafialny 45
CZASY LUBOMIRSKICH HERBU SZRENIAWA 1635-1710
zamek 46, 47
kościół parafialny 46, 47
CZASY AUGUSTA II MOCNEGO, AUGUSTA III
zamek 49
kościół parafialny 95
OPISY INWENTARZOWE Z CZASÓW AUGUSTA II I AUGUSTA III
(1710, 1725, 1730, 1744) 50
POD PANOWANIEM AUSTRIACKIM 1772-1918:
zamek 97
kościół parafialny 100

CZASY NAJNOWSZE — po 1918 roku 102
zamek
— lata 1918-1939 102
— lata II wojny światowej 103
— dzieje powojenne 103
kościół parafialny:
— lata 1918-1939 105
— lata II wojny światowej ■ . 105
— dzieje powojenne 106
STRESZCZENIA w językach:
angielskim 107
francuskim 108
hiszpańskim 109
niemieckim 110
rosyjskim 112
BIBLIOGRAFIA 115
ŹRÓDŁA DRUKOWANE .116
ŹRÓDŁA RĘKOPIŚMIENNE 117
PLANY ARCHIWALNE 119
IKONOGRAFIA 120
PRACE BADAWCZE I PROJEKTOWE z lat 1957-1991 121
ILUSTRACJE 124



WSTĘP


■>
i

Niedaleko Krakowa leży miasto Niepołomice. Jego dzieje liczą już ponad 600 lat. Do tej pory jednak są znane tylko w mniejszych lub większych fragmentach i to głównie z publikacji opierających się na wyrywkowych informacjach. A przecież historia Niepołomic obfituje w wiele wydarzeń ważnych także dla dziejów całej Polski.
Niniejsza publikacja powinna zmienić ten stan rzeczy. Zebrano w niej wszystkie dotychczas powstałe opracowania — w tym kilka historycznych, dotychczas nigdzie nie publikowanych. Autor dołączył również wyniki swoich prac badawczych. Dokonano przy tym licznych korekt i aktualizacji niektórych starszych hipotez. Efekt pozostawiono do osądu czytelnikom.
Na początek należy wymienić kilka nazwisk ludzi, którzy szczególnie zasłużyli się przy tworzeniu historii dwóch, głównych zabytków Niepołomic. Chronologicznie jako pierwszych należy wskazać historyków z okresu międzywojennego. Krystyna Sinko--Popielowa opracowała dzieje kościoła parafialnego, a Witold Kieszkowski dzieje zamku. I chociaż oba te studia już dzisiaj nie we wszystkich tezach są aktualne, to jednak są prekursorskie. W latach 1958-59 nowe informacje do dziejów zamku wnieśli: Krystyna Chudzicka i Andrzej Fischinger. Tego ostatniego hipotezy i przypuszczenia nie straciły nic na ważności, a nawet znalazły ostatnio potwierdzenie. Kolejnym historykiem, który ma — zdaniem autora niniejszej publikacji —■ największe zasługi dla poznania dziejów rozwoju całej osady jest Stefan Mateszew. Zebrał on ogromny materiał źródłowy i dokonał jego wnikliwej analizy — czym zasługuje na najwyższe uznanie. Na koniec należy wymienić Jadwigę Gwizdałę, która zebrała i ponownie opracowała dzieje zamku królewskiego uzupełniając je bardzo cennymi wiadomościami z ostatnich dwustu lat.
Pomimo tak rozległych badań i analiz już przeprowadzonych autor ma pełną świadomość, że mogą istnieć jeszcze inne źródła czy materiały. Dlatego prosi się drogich czytelników, aby nie uważali przedstawionych tu prawd czy tez za jedyne z możliwych i aby liczyli się z możliwością ich korekt w przyszłości. Jednocześnie przestrzega się przed wpajaniem na silę tu zebranych danych młodzieży szkolnej. Jeżeli ten temat ich zainteresuje, sami sięgną po tę książkę. Poza tym niektóre partie tekstu mogą być niezrozumiale i trudno przyswajalne dla zbyt młodych czytelników.
Książka składa się z dwóch części.
Pierwsza to tekst, który ułożono chronologicznie. Przy czym czas podzielono na okresy rezydowania tu poszczególnych właścicieli czy dzierżawców. Przestrzegano przy tym kilku zasad, często niestety lekceważonych przez autorów prac historycznych. Po pierwsze nie należy łączyć zbyt odległych faktów historycznych, które na dodatek są sprzeczne ze sobą. Natomiast jeśli fakty dzieli niewielki przedział czasu, to tym bardziej konieczna jest uwaga badacza przy interpretacji danych. Kolejna, ważna zasada to zalecenie ograniczenia ilości hipotez do minimum, szczególnie jeżeli nie mają potwierdzenia w materiale faktograficz¬nym. Natomiast trzecia zasada mówi, że wysunięte przez wszystkich poprzedników tezy należy zawsze sprawdzać poprzez porównanie z materiałem źródłowym, oraz poprzez prześledzenie całego toku rozumowania owych badaczy dla uchwycenia ewentualnych luk. Jest to ważne szczególnie przy konfrontacji materiałów starszych z odkryciami dokonanymi w sposób lawinowy w ostatnich trzydziestu latach. Ponownej analizy wymagają przede wszystkim prawie wszystkie prace z przełomu XIX i XX wieku, a nawet znaczna liczba późniejszych. Przynajmniej takie jest zdanie autora niniejszej pracy.
Druga część książki to ilustacje. Starano się przy tym przedstawić na nich maksymalnie dużą ilość informacji, co powinno znacznie ułatwić zrozumienie tekstu i dać wyobrażenie o zachodzących w Niepołomicach i ich otoczeniu zmianach.
Na koniec autor dziękuje wszystkim, którzy przyczynili się do wydania tej książki. Ma przy tym nadzieję, że zmusi innych badaczy do dalszych poszukiwań i przemyśleń, co wpłynie na coraz doskonalsze opracowanie i poznanie dziejów Rzeczypospolitej Polskiej.

SPIS ILUSTRACJI:


1. Przekształcenia sieci drożnej w sąsiedztwie Niepołomic na przestrzeni dziejów. W XIV wieku były dwa trakty biegnące wzdłuż obu brzegów rzeki Wisły. Zamek w Niepołomicach miał prawdopodobnie za zadanie bronić obie drogi, a szczególnie chronić przeprawę przez Wisłę. Pod koniec XVIII wieku rzeka Wisła stała się granicą państwową. Niepołomice uczyniono osadą nadgraniczną, a w zamku powstały koszary dla wojsk austriackich. Zaistniała zatem konieczność wybudowania nowej sieci dróg dla ułatwienia komunikacji między miastami, jak Podgórze, Wieliczka, Niepołomice, Bochnia. Obecnie istnieją nadal jako główne drogi z Krakowa do Bochni i z Krakowa do Nowego Brzeska. Jedynie na znaczeniu stracił trakt z Wieliczki do Niepołomic i z Niepołomic do Bochni, gdyż Niepołomice nie odgrywają dzisiaj takiej roli jak kiedyś. Poza tym w miastach wybudowano nowe obwodnice w celu wyprowadzenia ruchu kołowego z zabytkowych centrów.
Oznaczenia w legendzie: 1. drogi główne (gruba kreska) i ważniejsze boczne (cienka kreska), 2. rzeki główne (gruby wężyk) i mniejsze (cienki wężyk), 3. kształt osad w danym okresie historycznym (obszary kreskowane) z usytuowaniem w nich zaników (duże, czarne kropki), 4. lasy i puszcze, 5. prado-liny głównych rzek (obszar kropkowany na górnym rysunku), 6. drogi, które utraciły na znaczeniu na rzecz innych (grube kreski), 7. pradoliny głównych rzek (linia z małych kropek na środkowym i dolnym rysunku), 8. kształt osad w danym okresie historycznym, 9. granice państwowe, 10. granica obecnego
Krakowa.

2, Granice parafii przed założeniem parafii w Niepołomicach. Mszczęcin należał do parafii w Pobiedniku, Czyste Brzegi należały do parafii w Igołomii, Podłęże do parafii w Bodzanowie, a Kłaj do parafii w Chełmie. Pomiędzy parafią w Bodzanowie i w Chełmie była także parafia w Brzeziu. Natomiast klasztor w Staniątkach był niezależną jednostką kościelną.
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła (podwójna linia) z najbardziej prawdopodobnymi korytami w różnych okresach historycznych, mniejsze rzeki oznaczono wężykienij 2. granice dużych kompleksów leśnych, 3. granica pradoliny większych rzek (Wisły i Raby), 4. granice parafii, 5. obecne granice miasta i gminy Niepołomice, 6. główne drogi (grube linie) i mniejsze drogi (cienkie linie), 7. centra osad, 8. klasztor w Staniątkach, 9. miejsca usytuowania kościołów parafialnych (z czarną kropką) i planowanego kościoła w Niepołomicach (pusta kropka).

3. Granice poszczególnych parafii po założeniu parafii w Niepołomicach. Do tej ostatniej przyłączono cztery wsie: Kłaj, Podłęże, Mszczęcin i Czyste Brzegi.
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła i Raba wraz z najbardziej prawdopodobnymi korytami na przestrzeni dziejów (podwójna linia), mniejsze rzeki i dopływy oznaczono cienkim wężykiem, 3. granice pradoliny rzeki Wisły i Raby, 4. granice parafii, 5. granice obecne miasta i gminy Niepołomice, 6. główne drogi (gruba linia) i mniejsze (cienka linia), 7. centra osad, 8. klasztor w Staniątkach, 9. kościoły parafialne.

4. Granice niektórych z parafii obecnie. W 1914 roku od parafii w Niepołomicach odłączono Klaj, w 1936 roku Wolę Batorską (dawniej Czystebrzegi), a w 1978 roku Podłęże. Powstały w nich nowe parafie.
Oznaczenia w legendzie: 1. główne rzeki (podwójna linia) i ich dopływy (wężykiem oznaczone), 2. granica dużych kompleksów leśnych, 3. granica pradoliny rzeki Wisły i Raby, 4. granice obecne niektórych parafii, 5. granice miasta i gminy Niepołomice, 6. główne drogi (gruba linia) i boczne (cienka linia), 7. centra poszczególnych osad, 8. linie kolejowe, 9. kościoły parafialne.

5. Po wykarczowaniu lasu jako pierwszy powstał zamek, który pełnił przede wszystkim rolę strażnicy przeprawy przez rzekę Wisłę. Równolegle lub wkrótce potem powstała niewielka osada, w której zapewne zamieszkiwali ludzie zajmujący się obsługą zamku i pracujący w okolicznym lesie.
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła (dwie grube kreski) i zieleń łęgowa (obszar kropkowany) oraz mniejsze rzeki, dopływy Wisły (oznaczono wężykiem), 2. granice pradoliny Wisły, 3. prawdopodobny przebieg dróg, 4. granice większych kompleksów leśnych, 5. centra osad, 6. domniemane granice poszczególnych osad, 7. kształt zamku i jego usytuowanie w czasach gotyckich.

6. W latach 1350-58 wybudowano obok zamku kościół gotycki i założono w 1350 roku nową parafię.
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła i jej dopływy wraz z zaznaczeniem obszarów pokrytych zielenią lęgową. 2. granice pradoliny Wisły, 3. prawdopodobny przebieg dróg ważniejszych (gruba linia) i pomocniczych (cienka linia), 4. granica większych kompleksów leśnych, 5. centra osad, 6. ważniejsze budowle (zamekj kościół parafialny).

7. Niepołomice pod koniec panowania króla Zygmunta Starego. Zamek i jego najbliższe otoczenie oraz kościół parafialny zostają przebudowane. Poza tym dużą cześć terenów zajmuje folwark, który powstał przypuszczalnie za króla Władysława Jagiełły. Jest również młyn na rzece Drwince.
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła z dopływami, 2. granica pradoliny Wisły, 3. drogi główne (gruba linia) i drugorzędne (cienka linia), 4. granice ważniejszych kompleksów leśnych, 5. centra osad, 6. zabudowania gospodarcze przy zamku, 7. przypuszczalne granice poszczególnych osad, 8. orientacyjne usytuowanie parku włoskiego przy zamku, 9. ważniejsze obiekty (zamek królewski, kościół parafialny, folwark), 10. młyn na rzece Drwince.

8. Po pożarze z polowy XVI wieku zamek odbudowano. Prace zasadnicze trwały od 1550 do 1568 roku, a wykończeniowe do 1571 roku. Być może odbudowano także zabudowania gospodarcze przy zamku, które będąc drewnianymi musiały także spłonąć we wspomnianym na początku pożarze. Jako natomiast nowy element musiały się pojawić liczne stawy, które miały chronić przed dalszymi pożarami. Poza tym wyraźnie określały granice zamku i dodatkowo hodowano w nich ryby.
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła i jej dopływy, 2. granice pradoliny Wisły, 3. drogi główne i boczne, 4. granice kompleksów leśnych, 5. centra osad, 6, zabudowania gospodarcze zamku (stajnie, stodoły, chlew, browar, gorzelnia, cegielnia itp.), 7. granice poszczególnych osad, 8. ogród włoski od południa zamku i domniemany sad od północy, 9. ważniejsze budowle (zamek, kościół, folwark), 10. młyn.

9. W 1740 roku Niepołomice stały się miasteczkiem, które w 1772 roku wraz z sąsiednimi terenami po prawej stronie Wisły włączono do Austrii.
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła i jej dopływy, 2. granica pradoliny Wisły, 3. główne i boczne drogi, 4, granica kompleksów leśnych, 5. obszary zasiedlone, 6. ważniejsze budowle, 7. granice poszczególnych osad, 8. ogród włoski przy zamku, 9. stawy, 10. granica państwowa.

10. Koleinę zmiany w zamku i jego otoczeniu zaszły pod koniec XVIII wieku. Wytyczono nową drogę do Wieliczki, a drogę do Bochni zapewne poddano regulacji i poszerzeniu. Poza tym w Niepołomicach pojawili się osadnicy żydowscy, którzy osiedlili się na pomoc od zamku (żyją tu do 1941 roku).
Oznaczenia w legendzie: 1. rzeka Wisła i jej dopływy, 2. granica pradoliny Wisły, 3. główne i boczne drogi, 4. granica kompleksów leśnych, 5. tereny osadnictwa, 6. tereny osadnictwa żydowskiego, 7. granica państwowaj 8. ogród przy zaniku, 9. ważniejsze budowle (zamek, kościół z plebanią i folwark — duża, czarna plama to nowowytyczony rynek), 10. młyn.

11. Dzisiaj większość terenów w mieście jest zabudowanych, a otoczenie zamku i kościoła uległo znacznym przekształceniom.
Oznaczenia w legendzie; 1. rzeka Wisła i jej dopływy, 2. granica pradoliny Wisły, 3. wały przeciwpowodziowe, 4. główne i boczne drogi, 5. tereny zabudowanej 6. granica kompleksów leśnych, 7. granice Niepołomic, 8. park przed zamkiem (założony w latach dwudziestych XX wieku) i inne tereny zieleni komponowanej, 9. ważniejsze budowle (zamek, kościół parafialny, resztki zabudowań folwarcznych), 10. Kopiec Grunwald, usypany w 1910 roku z okazji 500 rocznicy bitwy pod Grunwaldem, U. tory kolejowe ze stacją (ra ostatnia oznaczona PKP).

12. Pod koniec panowania króla Kazimierza Wielkiego w Niepołomicach stal zamek królewski i kościół parafialny oraz była niewielka osada. Na rysunku pokazano ich ówczesny kształt, wzajemną wielkość i usytuowanie. Brak jest jednak dokładnych danych o sposobie wypełnienia przestrzeni pomiędzy nimi. Tu pokazano jedną z najbardziej prawdopodobnych wersji.
Oznaczenia w legendzie: 1. Hipotetyczny kształt poszczególnych budynków, 2. drogi, 3. cieki wodne, 4. granica pradoliny Wisły (szkarpa nadwiślańska), 5. granica kompleksu leśnego, 6. cmentarz przykościelny.

13. Pod koniec panowania króla Zygmunta Starego otoczenie zamku i kościoła uległo pewnym zmianom. Zamek przebudowano w stylu renesansowym nadając mu kształt czworoboku z dziedzińcem otoczonym krużgankami. Od południowej strony założono ogród w stylu włoskim — zapewne podług wskazówek królowej Bony. Natomiast od północnego-zachodu zamku mogły już wtedy powstać zabudowania gospodarcze. Kościół parafialny otrzymał natomiast nową kruchtę i kaplicę od północnej strony prezbiterium. Wybudowano również nowy mur wokół cmentarza nadając mu kształt regularnego ośmioboku. Bez wątpienia istniał również folwark o dużym zespole pól uprawnych.
Oznaczenia w legendzie: 1. Hipotetyczny kształt budowli, 2. drogi, 3. cieki wodne, 4. granica pradoliny Wisły, 5. granica kompleksu leśnego, 6. ogród włoski przy zamku i cmentarz przykościelny, 7. domniemana aleja z drzew przy wjeździe do zamku, 8. studnie — fontanny (do nawadniania kwater w ogrodzie i do dekoracji głównej osi ogrodu).


14. Za panowania króla Zygmunta Augusta zamek uległ przebudowie i odbudowie po pożarze z połowy XVI wieku. Wtedy też zapewne założono stawy przy zamku dla zwiększenia przede wszystkim jego odporności ogniowej. Do kościoła parafialnego dodano jedynie kaplicę od południowej strony nawy. Była ona ufundowana przez ród Branickich herbu Gryf w 1595 roku.
Oznaczenia w legendzie: 1. Hipotetyczny kształt zabudowy, 2. drogi, 3, stawy, 4. granice pradoliny Wisły, 5. granice kompleksów leśnych, 6. ogród włoski przy zamku i cmentarz przykościelny, 7. fontanny — studnie, w ogrodzie włoskim.

15. Ten rysunek powstał w oparciu o inwentarz z 1710 roku. Szczególnie dokładnie pokazuje otoczenie zamku i wymienia wszystkie zabudowania gospodarcze. Są to przede wszystkim stajnie, chlewy, spichlerz, browar i gorzelnia oraz wiata cegielni. Niewielkim przekształceniem uległ kościół parafialny. Do północnej strony nawy dodano kaplicę Lubomirskich herbu Szreniawa.
Oznaczenia w legendzie: 1. Hipotetyczny kształt zabudowy, 2. drogi, 3. stawy, 4, granica pradoliny Wisły, 5. cmentarz przykościelny i ogród włoski, 6. studnie w bud. gospod. 7. drewniane ogrodzenia, płoty, 8. żywopłot, którym otoczono kwatery ogrodu włoskiego, 9. fontanny w ogrodzie włoskim (dwie zasypane).

16. Koniec XVIII wieku przyniósł cały szereg zmian w otoczeniu zamku i kościoła parafialnego. Przede wszystkim zmianie uległa sieć drożna i wytyczono nowy rynek. Wokół tego rynku powstała nowa zabudowa,
Oznaczenia w legendzie: 1. Hipotetyczny kształt zabudowy, 2. drogi, 3. cieki wodne, 4. granica pradoliny Wisły, 5. zieleń na terenie dawnego cmentarza i ślad pod dawnym ogrodzie włoskim (w oparciu o katastry — plany z XIX wieku), 6. wgłębienia po stawach i po rzeczkach.

17. Kolejny kształt centrum Niepołomic powstał w oparciu o kolejny kataster z 1900 roku. Oznaczenia w legendzie: patrz poprzedni rysunek.

18. Kształt obecnych Niepołomic poznajemy z planów, które można skonfrontować ze stanem istniejącym w terenie. Część terenów wymaga uporządkowania. Może udałoby się zrekonstruować ogród włoski? Może udałoby się uporządkować tereny po zabudowaniach gospodarczych przy zamku? Może udałoby się odtworzyć stawy rybne przy zamku? Może ...? Oznaczenia w legendzie: 1. Zabudowania, 2. drogi, 3. cienki wodne, 4. granica pradoliny Wisły, 5. zieleń komponowana, 6. wgłębienia po stawach.

19. Poszczególne ściany nie powstały w jednym czasie. Badania architektoniczne pozwoliły ustalić okres ich budowy. Na tym rysunku prezentowane jest datowanie ścian w poziomie piwnic. Na czarno zaznaczono mury gotyckie z polowy XVI wieku (nr 1 w legendzie), grubą kratką mury z I polowy XVI wieku (nr 2 w legendzie), cienką kratką mury z II polowy XVI wieku (nr 3 w legendzie), kreskowaniem mury z I polowy XVII wieku (nr 4 w legendzie), a kropkami mury z XIX i XX wieku (nr 5 w legendzie). Są również mury bez oznaczenia (nr 6 w legendzie). Tych z różnych względów obecnie nie udało się zadatować. Może w dalszej przyszłości będzie to możliwe?

20. Na tym rysunku zaprezentowano datowanie ścian w poziomie parteru. Na czarno zaznaczono mury gotyckie z połowy XIV wieku (nr 1 w legendzie), grubą kratką mury z I połowy XVI wieku (nr 2 w legendzie)} cienką kratką mury z II potowy XVI wieku (nr 3 w legendzie), kreskowaniem mury z I polowy XVII wieku (nr 4 w legendzie), kropkami mury z XIX i XX wieku (nr 5 w legendzie). Mury, których z różnych względów nie datowano przedstawione są jako białe plamy (nr 6 w legendzie).

21. Najmniej jest rozpoznane piętro zamku, gdyż skrzydło południowe byio wyłączone z badań architektonicznych na polecenie inwestora prac. W pozostałych skrzydłach zaznaczono mury gotyckie kolorem czarnym jako pochodzące z połowy XIV wieku (nr 1 w legendzie), Natomiast gruba kratka pokazuje mury z I połowy XVI wieku (nr 2 w legendzie), cienka kratka mury z II połowy XVI wieku (nr 3 w legendzie), kreskowanie mury z I połowy XVII wieku (nr 4 w legendzie), kropki mury z XIX i XX wieku (nr 5 w legendzie). Brak rastra na murze oznacza, że nie został on na razie rozpoznany (nr 6 w legendzie).

22. Z najstarszej, gotyckiej fazy zachowało się stosunkowo niewiele murów. Mimo to była możliwa prawie kompletna rekonstrukcja rzutu zamku. Na współczesnym nam rzucie parteru pokazano miejsca, gdzie stwierdzono w sposób pewny mury gotyckie (oznaczone kolorem czarnym — nr 2 w legendzie); gdzie stwierdzono mury tylko prawdopodobne (oznaczone dwoma przerywanymi liniami i kropkami pomiędzy nimi — nr 3 w legendzie); gdzie ustalono mury jako domniemane (oznaczone dwoma przerywanymi liniami — nr 4 w legendzie).

23. Natomiast tak wygląda rekonstrukcja piwnic z czasów gotyckich, z polowy XIV wieku. Ustalono w sposób jednoznaczny, że piwnice były tylko w wieży północno-wschodniej zamku. Reszta nie była podpiwniczona. Z tego też okresu pochodzi zapewne studnia w tej piwnicy, która jest wymieniana w inwentarzach z 1710 roku i późniejszych. Wszystko to wraz ze znaczną grubością murów świadczy o tym, że wieża ta musiała być ostatnim punktem oporu na zamku, czyli pełniła rolę tzw. „donżonu". Mury na czarno oznaczają panie istniejące, a mury kreskowane są elementami rekonstruowanymi.

24. Zamiast rekonstrukcji rzutów wyższych kondygnacji — co do których wciąż jest brak większej części danych — przedstawiono hipotetyczną rekonstrukcję bryły całego zamku. Oparto się przy tym na analizie wysokości zachowanych murów, jak znajomości danych z literatury o zamkach średniowiecznych i innych budowlach z tego okresu.

25. Kościół parafialny jest obiektem kilkakrotnie przebudowanym. Na niniejszym rysunku przedstawiono poszczególne fazy w oparciu o częściowe badania architektoniczne. Oznacza to, że pokazane tu datowanie ścian nie ma charakteru ostatecznego i po pełnych badaniach zapewne ulegnie weryfikacji. Szczególnie najmniej pewnie są datowane mury nawy kościoła i zakrystii usytuowanej przy południowej stronie prezbiterium. Hipotetyczny czas powstania ścian przedstawiono w legendzie.

26. Hipotetyczna rekonstrukcja kościoła z lat 1350-58. Jej uzupełnień powinny dostarczyć dalsze badania architektoniczne, gdyż obecnie niewiele wiemy o kształcie ówczesnego kościoła. Również dużą rolę prawdopodobnie odegrają tu także badanie archeologiczne. W legendzie oznaczono dwa rodzaje murów: bardzo prawdopodobne przedstawiono w kolorze czarnym (nr 1) i domniemane zaznaczono kreskowaniem (nr 2).

27. Rekonstrukcja rzutu piwnic zamku z I połowy XVI wieku. Mury istniejące do dzisiaj oznaczono czarnym kolorem (nr 1 w legendzie), mury rekonstruowane pokazano kreskowaniem (nr 2 w legendzie), a mury prawdopodobne tylko podwójną linią (nr 3 legendzie). Natomiast podwójna, przerywana Unia (nr 4 w legendzie) oznacza mury domniemane, trudne do stwierdzenia.

28. Rekonstrukcja rzutu parteru z I połowy XVI wieku, z czasów przebudowy zamku przez króla Zygmunta Starego. Czarną plamą oznaczono mury istniejące do dzisiaj (nr 1 w legendzie), kreskowaniem mury rekonstruowane, bardzo prawdopodobne (nr 2 w legendzie), a puste to mury domniemane (nr 3 w legendzie). Natomiast jako tylko przypuszczalne pokazano krużganki przy użyciu linii przerywanej (nr 4 w legendzie).

29. Rekonstrukcja rzutu piętra z I polowy XVI wieku. Mury istniejące do dzisiaj pokazano w kolorze czarnym (nr 1 w legendzie), mury rekonstruowane natomiast zaznaczono kreskowaniem (nr 2 w legendzie). Z kolei mury tylko domniemane pokazano jako puste w środku (nr 3 w legendzie). Przerywane kreski sugerują kształt ówczesnych krużganków (nr 4 w legendzie), które są stwierdzone tylko na południowej elewacji i nie są to dane całkowicie jednoznaczne.

30. Hipotetyczna rekonstrukcja bryły zamku z I polowy XVI wieku. Kształt krużganków przyjęto jako podobny do kolejnych, późniejszych, powstałych po przebudowie w II połowie XVI wieku. Ilość osi okiennych jest potwierdzona wynikami badań, kształt okien rekonstruowany hipotetycznie.

31. Rekonstrukcja rzutu i przekroju kościoła z I potowy XVI wieku. Sklepienie w prezbiterium istnieje do naszych czasów, a w nawie uległo zniszczeniu podczas najazdu Szwedów w połowie XVII wieku. Jako nowe elementy pojawiły się: kruchta i kaplica po północnej stronie prezbiterium.

32. Rekonstrukcja portalu prowadzącego z kruchty do nawy kościoła. Przy odtwarzaniu kamieniarki oparto się na własnych badaniach autora. Natomiast stolarka pochodzi z I połowy XVI wieku (lub jest starsza). Pierwotnie miała dekorację taką jak na lewym rysunku (zachowały się ślady na drewnie). Obecne zawiasy zostały wykonane przez autora nieznającego detalu z przeszłości — zapewne w XIX lub XX wieku. Należałoby przywrócić drzwiom pierwotną formę.

33. Rekonstrukcja rzutu piwnic z II polowy XVI wieku (z lat 1550-71). Mury istniejące do dzisiaj pokazano czarną plamą (nr \ w legendzie), mury bardzo prawdopodobne kreskowaniem (nr 2 w legendzie), a hipotetyczne pustą plamą (nr 3 w legendzie — tu nie występują) i domniemane przerywaną linią (nr 4 w legendzie).

34. Rekonstrukcja rzutu parteru z II połowy XVI wieku (z lat 1550-71).
Oznaczenia w legendzie: 1. mury istniejące do dzisiaj, 2. mury rekonstruowane, bardzo prawdopodobne, 3. mury domniemane.

35. Rekonstrukcja rzutu piętra z II potowy XVI wieku (z lat 1550-71).
Oznaczenia w legendzie: I. mury istniejące do dzisiaj, 2. mury rekonstruowane, bardzo prawdopodobne, 3. mury domniemane, 4. miejsce usytuowania pieców kaflowych i kominków, ustalone w oparciu o badania architektoniczne.

36. Rekonstrukcja rzutu II piętra z II połowy XVI wieku (z lat 1550-71).
Oznaczenia w legendzie: 1. mury istniejące do dzisiaj, 2. mury rekonstruowane, bardzo prawdopodobne, 3. mury domniemane.

37. Rekonstrukcja jednego z krużganków z II połowy XVI wieku (z lat 1550-71) pokazana jest na górnym rysunku. Natomiast dolny rysunek wyobraża stan obecny tej samej elewacji dziedzińca.

38. Rekonstrucja bryły zamku z II polowy XVI wieku (z lat 1550-71).

39. Rekonstrukcja jednego z krużganków po ich przebudowie w latach 1636-37 (górny rysunek). Natomiast dolny rysunek pokazuje ten sam ganek w wersji obecnej.

40. Rekonstrukcja bryły zamku po przebudowie krużganków w latach 1636-37.

43. Rekonstrukcja rzutu piętra z początku XVIII wieku w oparciu o zachowane inwentarze.
Oznaczenia w legendzie: 1. ówczesny kształt murów, 2. usytuowanie kominków i piecy kaflowych, 3. przebieg trasy inwentaryzatora
z 1710 roku.

44. Rekonstrukcja rzutu II piętra z początku XVIII wieku w oparciu o zachowane inwentarze.
Oznaczenia w legendzie: 1. ówczesny kształt murów, 2. usytuowanie kominków i piecy kaflowych, 3. przebieg trasy inwentaryzatora z 1710 roku.

45. Górny rysunek pokazuje rekonstrukcję elewacji zachodniej kościoła parafialnego z I polowy XVI wieku. Dolny rysunek pokazuje natomiast kształt kościoła po dobudowaniu do niego kaplic (kaplica rodu Branickich została dostawiona w 1595 roku, a rodu Lubomirskich w 1640 roku) i ich przebudowie w XVIII wieku. Pokazano także kształt trójkątnych dobudówek z XVIII wieku, które dostawiono po obu stronach kruchty.

46. Górny, szkicowy rysunek pokazuje kształt mens ołtarzowych w obecnym układzie. Wyraźnie widać, że w prezbiterium i z lewej stronie nawy są mensy barokowe, a w prawej stronie nawy jest zachowana starsza mensa gotycka. Kiedyś ta mensa była w prezbiterium, a jej pełną rekonstrukcję pokazuje dolny rysunek szkicowy. Pochodziła ona albo z I połowy XVI wieku, albo z połowy XIV wieku.

47. Rzut piwnic w oparciu o plan zamku z 1825 roku z zaznaczeniem użytkowania. Między innymi podano: 021 — piwnica podskarbiego; 022 — piwnica kontrolera kasy; 023, 024 — piwnice inspektora; 027A — piwnica zarządcy skarbu; 027B, 030 A, 030B — piwnice zarządcy; 030C, 031 — piwnice pana Mayera Bibry; 033, 034 — pomieszczenia browaru (skład piwa).

48. Rzut parteru w oparciu o plan zamku z 1825 roku z zaznaczeniem użytkowania. Między innymi podano: Galicyjska Komenda Kordonu, szpital — 137-kwatera dowódcy, 140-dawna kuchnia, 138-pomieszczenie oberleutnanta Palarischa, 141-sklad żywności, 143-apteka, 102-kancelaria, 144-registratura, 103, 104A, 104B-pokoje szpitalne, 105-wejście, 107-kuchnia, 106-kredens, 109-pokój komendy, 108-wejście, 111-magazyn słomy, 110-skład drewna, 113, 112-kostnica, 114, 115-wejście do ustępu, 121-sklad aparatury, 130A, 130B-pokoje z umundurowaniem. Kwatery zarządcy — 116, 118, 119-stajnia koni i krów, 122-sklad drewna. Kwatera inspektora — 123-sklad drewna. Kwatera zarządcy skarbu — 124, 146, 127. Browar — 125-skład słodu. Zarząd puszczy — 142-zarząd puszczy, 136-areszt.

49. Rzut piętra w oparciu o plan z 1825 roku z zaznaczeniem użytkowania. Między innymi podano: Kwatera inspektora — 241-registratura, archiwum, 201-kancelaria, 202, 203-pokoje mieszkalne, 205-przedpokój, 204B, 204C-pokoje służby, 204A, 207, 208-kuchnie, 209-kredens, 206-jadalnia. Zarząd -— 240-pokój kancelaryjny, 239B-registratura, archiwum, 239A-dawne archiwum. Kwatera zarządcy — 213, 215, 218, 219-pokoje mieszkalne, 212-jadalnia, 214-wejście, 217-kuchnia, 221, 222-pokoje shiżby. Kwatera zarządcy skarbu — 223-kancelaria, 224, 225-pokoje mieszkalne, 227D-wejście, 227A-kuchnia, 227B-pokoje shiżby, 227C-jadalnia. Kwatera pisarza kancelarii — 232, 230C, 230B-pokoje mieszkalne, 230A-skład sprzętu, 230D-jadalnia, 231A, 231B-kuchnie. Poczekalnia z sanitariatami — 210.

50. Rekonstrukcja jednej z elewacji na przestrzeni dziejów: z około 1571 roku (górny rysunek), z około 1825 roku (środkowy rysunek) i obecnie (dolny rysunek). Wyraźnie przy tym widać zmianę stylu dekoracji: z renesansowej poprzez klasycystyczną do modernistycznej obecnie.

51. Kształt bryły zamku po przebudowie z końca XVIII wieku na koszary austriackie.

52. Kształt bryły zamku obecnie. Od zachodniej strony zamku widoczny fragment ogrodu-parfcu, założonego około 1926 roku.

53. Częściowa rekonstrukcja pieca kaflowego z I polowy XVII wieku lub II polowy XVI wieku w oparciu o odnalezione kafle w trakcie badań architektonicznych.

54. Rekonstrukcja pieca kaflowego z okresu baroku w oparciu o odnalezione kafle. Pochodzi zapewne z I polowy XVIII wieku. Wszystkie kafle są w kolorze zielonym.

55. Częściowa rekonstrukcja pieca kaflowego z I polowy XVIII wieku. Wszystkie kafle są w kolorze zielonym.

56. Częściowa rekonstrukcja pieca kaflowego z I polowy XVIII wieku lub z XVII wieku w oparciu o odnalezione w zamku kafle w kolorze zielonym.

57. Częściowa rekonstrukcja pieca kaflowego z XVII wieku w oparciu o odnalezione kafle w kolorze zielonym.

58. Częściowa rekonstrukcja pieca kaflowego z I polowy XVIII wieku w oparciu o odnalezione w zamku kafle w kolorze biało-niebieskim.

59. Rekonstrukcja bryły pieca kaflowego z II połowy XVI lub I potowy XVII wieku w oparciu o odnalezione w zamku kafle wielobarwne.

60. Rekonstrukcja bryły pieca z XVII wieku (najprawdopodobniej z II połowy) w oparciu o odnalezione na zamku' kafle w kolorze zielonym.

61. Częściowa rekonstrukcja kafli piecowych z początku XVI wieku. Pochodzą one z jednego pieca, a ich usytuowanie na rysunku wskazuje na umieszczenie ich w piecu (kafle z ^ A były usytuowane w dolnej skrzyni pieca, kafle z poziomu B i D tworzyły gzymsy, kafle z poziomu C tworzyły środkową skrzynię, a kafle z poziomu E tworzyły górną skrzynię) C wielobarwny. W dolnej skrzyni kafle były ciemnozielone, w środkowej jasnozielone, a w górnej ciemnozielone z ażurowymi otworami (czarne plamy na rysunku). Natomiast w różnych kolorach: jasnozielone, brązowe, jasnobrązowe. Na niniejszym rysunku brak kafli bazy i zwieńczenia, gdyż nie odnaleziono ich.

62. Kształt okna na parterze z obramowaniem kamiennym i żelaz¬ną kratą z II potowy XVI wieku — widok od strony elewacji.
63. Widok i rzut okna z II potowy XVI wieku od strony wnętrza pokoi na parterze. Stolarka i szyby są rekonstruowane.

64. Typowa krata przewlekana — występuje w oknach parteru i piwnicznych z II polowy XVI wieku.
65. Kształt pojedynczych szybek tzw. gomółek i sposób ich łączenia kształtkami ołowianymi — w oparciu o odnalezione elementy i analizę badawczą. Znajomość kształtu pojedynczej szyby pozwala wykluczyć układ szybek pokazany po prawej stronie rysunku, gdyż niemożliwym było uzyskanie szybek połów¬kowych przez ówczesnych szklarzy. Szybki te były używane w II połowie XVI wieku.

66. Kształt pojedynczych szybek i sposób ich łączenia kształt¬kami ołowianymi w tzw. plaster miodu. Szyby te pochodzą z I połowy XVII wieku.
67. Układy szybek i domniemany sposób ich łączenia kształtkami ołowianymi. Szyby te pochodzą z przełomu XVII i XVIII wieku.

68. Rekonstrukcja typowa okienka piwnicznego z II potowy XVI wieku, odświetlającego piwnicę w klatce schodowej.

69. Rekonstrukcja typowego okienka piwnicznego z II połowy XVI wieku, doświetlającego wówczas wszystkie komory piwniczne.

70. Rekonstrukcja portalu i drzwi do piwnicy na dwóch słupach (pom. 019), z II połowy XVI wieku,

71. Typowy portal z II polowy XVI wieku z prętami żelaznymi, krzyżującymi się. Takimi drzwiami wchodziło się wówczas do wszystkich pokoi na parterze.

72. Typowy portal prowadzący do sanitariatów na parterze i piętrze. Pochodzi on z II polowy XVI wieku.

73. Typowy kształt okienka z II połowy XVI wieku, które doświetlało ówczesne sanitariaty.
74. Typowy kształt okna doświetlającego klatkę schodową na dziedzińcu, a pochodzący z I połowy XVII wieku — zapewne z lat 1636-37.

77. Nazwy różnych elementów drzwi spotykanych w opisach z I polowy XVIII wieku.

78. Różne typy drzwi, występujących w opisach z I połowy XVIII wieku z wyjaśnieniem niektórych nazw elementów na nich występujących. Dwoje drzwi z lewej pochodzi z II polowy XVI wiekuj a dwoje drzwi z prawej są drzwiami typowymi dla baroku.

79. Każdy piec kaflowy miał w II połowie XVI i w XVII wieku otwór z obramieniem kamiennym na krużganku, przez który wkładano opal do pieca i palono. Dlatego krużganki służyły raczej do palenia w piecach niż do przebywania tutaj dworu.

80. Rekonstrukcja fragmentu klatki schodowej w kształcie z II polowy XVI wieku. W centalnym filarze były otwory z obramieniem kamiennym, które służyły do wentylacji wnętrza. Tak powstały komin wentylacyjny miał wyprowadzenie ponad dach — jego zakończenie można zobaczyć na rysunku z widokiem krużganka z II połowy XVI wieku.

81.a,b,c,d. Rysunki pokazują przekształcenia bramy wjazdowej na przestrzeni ostatnich okoio 250 lat. Oparto się przy tym na inwentarzach z I polowy XVIII wieku i na zachowanych do dzisiaj elementach, oraz planie z 1825 roku.

82. Rekonstrukcja sieni przejazdowej w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku.
83. Rekonstrukcja kordegardy obok sieni przejazdowej, w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku.

84. Rekonstrukcja izby kredensowej w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku.
85. Rekonstrukcja sieni w oparciu o inwentarze z I połowy XVIII wieku.

86. Rekonstrukcja izby w oparciu o inwentarze z I połowy XVIII wieku.
87. Rekonstrukcja alkierza w oparciu o inwentarze z I połowy XVIII wieku.

88. Rekonstrukcja kuchni z przylegającym do niej sanitariatem w oparciu o inwentarze z I połowy XVIII wieku.
■ • ■ Ki
89. Rekonstrukcja izby w oparciu o inwentarze z I polowy XVI wieku.

90. Rekonstrukcja piwnicy, której sklepienie jest wsparte na dwóch shipach. Oparto się przy tym na inwentarzach z I polowy XVIII wieku. Należy zwrócić przy tym uwagę na studnię) która może pochodzić jeszcze z czasów gotyckich (rozstrzygną to w przyszłości badania archeologiczne).
91. Widok typowego sklepienia w skrzydle wschodnim z II polowy XVI wieku i wystroju całego wnętrza w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku.

92. Widok od dołu sali na jednym słupie w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku. Sala mieści się w narożniku południowo-wschodnim zamku na parterze.

94. Rekonstrukcja izby piekarskiej w oparciu o inwentarze z I połowy XVIII wieku. Izba ta powstała zapewne w II połowie XVII wieku, po najeździe Szwedów.
■\ \ X N
95. Rekonstrukcja turmy, czyli więzienia, w oparciu o inwentarze z I połowy XVIII wieku. Salę dzieliła krata drewniana. Z prawej strony siedział strażnik, a z lewej winowajca.

96. W inwentarzach z I polowy XVIII wieku przewijają się najczęściej dwa typy kominków: „kapiasty" i „szafiasty". Tu pokazano jak mniej więcej każdy z nich wyglądał. Ten z lewej pochodzi z II polowy XVI wieku, a ten z prawej z XVII wieku.
97. Rekonstrukcja dużych kuchni w narożniku poludniowo-zachodnim zamku w oparciu o inwentarze z I połowy XVIII wieku.

98. Rekonstrukcja sali z narożnika południowo-wschodniego na I piętrze w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku. Należy zwrócić uwagę na różnicę poziomów pomiędzy pom. 227 i 230, którą pokonuje się po drewnianych schodach z balustradą z dębowymi tralkami.
99. Rekonstrukcja sali ze stropem wspartym na dwóch kamiennych kolumnach w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku. Sala ta powstała zapewne jeszcze w II połowie XVI wieku.

100. Rekonstrukcja apteczki w oparciu o inwentarze z I polowy XVIII wieku. Mieściła się ona w zewnętrznej wieży na I piętrze. Analiza badawcza pozwala przyjąć, że apteka powstała w I połowie XVII wieku, za Lubomirskich. Wcześniej była tu zapewne sala o trzech oknach.

101. Częściowa rekonstrukcja małego pokoiku z II piętra skrzydła wschodniego. Najbardziej interesującym tam elementem jest kominek szafiasty z dwoma herbami. Dzięki tym herbom można ustalić, że kominek powstał w latach 1636-55. W tym też czasie zapewne powstał wystrój całego wnętrza.

102. Częściowa rekonstrukcja kaplicy usytuowanej w narożniku pólnocno-wschodnim zamku, na drugim piętrze. Pokazano przy tym niektóre elementy wystroju w oparciu o opisy inwentarzowe.

103. Tak mniej więcej wyglądał ołtarz w kaplicy. Byl to tryptyk, który tu pokazano w układzie otwartym i zamkniętym. Ołtarz ten powstał prawdopodobnie w I połowie XVI wieku, co zostało szczegółowo omówione w tekście.

104. Rekonstrukcja dwóch, dużych sal na II piętrze w skrzydle południowym zamku. Przed 1710 rokiem pełniły one rolę pomieszczeń reprezentacyjnych.

105. Widok sałi z drewnianym przepierzeniem z dwoma alternatywami kształtu stropu drewnianego. Kolorystyka elementów wskazuje, że wystrój tego wnętrza powstał w I połowie XVII wieku. Jedynie starszy może być strop kasetonowy, którego dekoracja w róże ze złoceniami na obrzeżach pochodzi najprawdopodobniej z II polowy XVI wieku. Wnętrze to już w opisie z 1710 roku było w złym stanie (choćby brak podłogi).

106. Kolejny pokój miał równie bogaty wystrój wnętrza jak poprzednie. Na wprost są drzwi prowadzące do zewnętrznej wieży, gdzie jest gabinet.

107. Wnętrze gabinetu ma podobną dekorację jak pokój go poprzedzający. Przy czym podłoga i kominek pochodzą zapewne jeszcze z II polowy XVI wieku, a strop i obrazy pod nim mogą być późniejsze o około 50 lat.

108. W skrzydle zachodnim zamku na II piętrze wystrój prawie wszystkich wnętrz byl podobny i pochodził prawdopodobnie z I potowy XVII wieku.

109. Ostatni już rysunek, pokazujący wystrój wnętrz zamkowych z przed 1710 roku, pokazuje pokój nr 302. Tu podobnie, jak to objaśniono wcześniej, wystrój wnętrza należy uznać za powstały w I połowie XVII wieku, chociaż niektóre z elementów mogły pochodzić jeszcze z II polowy XVI wieku.


WIELKOŚĆ 29X21CM /DUŻY FORMAT/,LICZY 123 STRONY+109 ILUSTRACJI.

STAN: 1,5CM NADERWANIE TYLNEJ OKŁADKI,POZA TYM STAN BDB /KSIĄŻKA WYGLĄDA JAK NOWA !!!/.

KOSZT WYSYŁKI WYNOSI 8,50ZŁ - PŁATNE PRZELEWEM / PRZESYŁKA POLECONA PRIORYTETOWA + KOPERTA BĄBELKOWA / .

WYDAWNICTWO URZĄD MIASTA I GMINY NIEPOŁOMICE&MICHAŁ KOZERA KRAKÓW 1994.

INFORMACJE DOTYCZĄCE REALIZACJI AUKCJI,NR KONTA BANKOWEGO ITP.ZNAJDUJĄ SIĘ NA STRONIE "O MNIE" ORAZ DOŁĄCZONE SĄ DO POWIADOMIENIA O WYGRANIU AUKCJI.

PRZED ZŁOŻENIEM OFERTY KUPNA PROSZĘ ZAPOZNAĆ SIĘ Z WARUNKAMI SPRZEDAŻY PRZEDSTAWIONYMI NA STRONIE "O MNIE"

NIE ODWOŁUJĘ OFERT KUPNA!!!

ZOBACZ INNE MOJE AUKCJE

ZOBACZ STRONĘ O MNIE



podobne do ostatnio oglądanych na Allegro zobacz więcej aktualnych ofert