DREWNIANA ARCHITEKTURA CERKIEWNA NA ZIEM. POLSKI (201137456)



Sprzedano za: 139,99 zł

Zakończona o 19:30 dnia 09.06.2007 r.

Lokalizacja: Kraków


Zobacz aktualne oferty
aktualne przedmioty sprzedającego

Parametry

Rok wydania (xxxx)
1995
Okładka
twarda

oferta nr 201137456


Opis

WSTĘP - SPIS TREŚCI - OPIS:

AUTOREM KSIĄŻKI JEST RYSZARD BRYKOWSKI.

PROJEKT GRAFICZNY
Ewa Brykowska-Liniccka
REDAKTOR TEKSTU Anna Wasilkowska
REDAKTOR TECHNICZNY Włodzimierz Sobociński
INDEKSY I KOREKTA Barbara Fiktus
RYSUNKI WYKONALI
Eleonora Bergman, Wiesława Renke-Kowalska, Jarosław Skrzypczyk
MAPĘ OPRACOWAŁ
Jarosław Skrzypczyk.

SPIS TREŚCI




OD AUTORA 7
NA DROGACH PRZESZŁOŚCI 11
Pobratymcy 11
Odmienne losy 11
Ruska spuścizna 13
Rubież 13
We wspólnym kręgu kulturowym 15
Ku jedności 15
Podstawowa literatura 18
ŚWIĄTYNIA KOŚCIOŁA WSCHODNIEGO 19
Kościół i Cerkiew 19
Dwa światy 19
Przegroda - ikonostas; diakonikos
i prothesis; krylosy 21
Wnętrze cerkwi 21
Orientowanie świątyń 22
Podstawowa literatura 22
JEDNOŚĆ W RÓŻNORODNOŚCI 23
Zasięg występowania 23
Źródła o najstarszych cerkwiach 24
Kręgi kulturowe 24
Krąg pierwszy 25
Krąg drugi 27
Krąg trzeci 28
Podstawowa literatura 29
BUDOWANIE 30
Budulec 30
Konstrukcja 31
Podwalina i fundament 33
Zrąb ścian 35
Ciesielskie znaki montażowe 36
Otwory drzwiowe i okienne; drzwi 36
Zaczepy 39
Kopuła 40
Podłoga 42
Stropy i sklepienia 43
Dachy, zadaszenia, okapy i żygulce 43
Zewnętrzna szata cerkwi 45
Dekoracja 46
Usytuowanie i otoczenie cerkwi 47
Żelazne krzyże 49
Podstawowa literatura 50
FUNDATORZY I BUDOWNICZOWIE 51
Fundatorzy-donatorzy 51
Majstrowie - budowniczowie 53
Podstawowa literatura 55
PRZEGLĄD NAJSTARSZYCH ZABYTKÓW 56
Problem datowania 56
Najstarsze cerkwie 57
Typologia rzutów i brył 61
ŹródŁa opisowe 63

Rozważania o genezie 64
Słowo od autora na temat genezy cerkwi ruskiej 66
Podstawowa literatura 67
DREWNIANA RUSKA CERKIEW W XVII I XVIII
STULECIU 68
Wprowadzenie 68
Archaiczność świątyń 70
Cerkwie jedno przestrzenne 70
Cerkwie dwudzielne 71
Cerkwie na planie krzyża 72
Trójboczne zamknięcie babińca
- oktogon w nawie 75
Wysokość zrębu ścian 76
Kryłosy 77
Zakrystie 78
Kaplice 79
Empory i kaplice nad babińcem, galerie 79
Podcienia - soboty 81
Bryły cerkiewne 82
Cerkwie w Karpatach 84
Cerkwie łemkowskie 85
Cerkwie bojkowskie 89
Cerkwie huculskie 92
Cerkiew wieżowa 96
Latynizacja drewnianej cerkwi ruskiej 96
Podstawowa literatura 100
NA LEWOBRZEŻU DNIEPROWYM 101
Calamitatis regnum 101
Kulturowy krąg czwarty - Naddnieprzański 103
Kozacka katedra 107
Rozważania nad genezą i dziejami cerkwi
naddnieprzańskich 108
Podstawowa literatura 111
DREWNIANE CERKWIE W XIX I XX WIEKU 112
Słów kilka o sytuacji w architekturze 112
Kierunek tradycyjny 115
Kierunek latynizujący 117
Kierunek stylowy 119
Kierunek moskiewsko-prawosławny 120
Kierunek pre modernistyczny 122
Kierunek narodowy 124
Podstawowa literatura 123
DZWONNICE I WIEŻE CERKIEWNE 128
Podstawowa literatura 130
ZAKOŃCZENIE 131
FOTOGRAFIE 133
Indeks osób 245
Indeks miejscowości, nazw geograficznych,
etnograficznych i historycznych 248
KopOTKHH 3MicT 259
Summary 260

OD AUTORA


Z
amiarem autora było, aby pozycja ta ukazała się na czas milenijnych obchodów Chrztu Rusi-Ukrainy, polskiego południowo-wscho-dniego sąsiada, którego dzieje zo¬stały na wiele stuleci tak nierozer¬walnie sprzęgnięte na dobre i złe z dziejami naszego narodu i państwa. Sąsiada, którego społeczność przez wiele stuleci uczestniczyła, i której członkowie nadal uczestniczą, chociaż na mniejszą skalę, w tworzeniu polskiej wielowątkowej kultury. Niestety, przeciwno¬ści losowe nic pozwoliły na dotrzymanie zamierzo¬nych terminów. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby pozycja ta, nawet wydana z paroletnim opóźnie¬niem, mogła być nadal poświęcona temu wielkiemu wydarzeniu naszych słowiańskich pobratymców.
Przedstawione dzieje drewnianej świątyni rusko-ukraińskiej, prawosławnej i katolickiej, są własnym i indywidualnym spojrzeniem autora. Poglądem, jaki kształtował się w ciągu długich lat bezpośredniego obcowania z zabytkami cerkiewnymi w Polsce, na Sło¬wacji, w Rumunii, na Białorusi i w Czechach (nieste¬ty, do 1990 r. dla autora dostępu do cerkwi na Ukrai¬nie nie było) oraz licznymi dokumentami ikonogra¬ficznymi dawnej, wspaniałej, a na zawsze utraconej przeszłości w drewniany budulec obleczonej.

Opracowanie niniejsze, oddane pod krytyczną oce¬nę czytelnika, jest pierwszym syntetycznym ujęciem dziejów drewnianej architektury cerkiewnej na roz¬ległym obszarze dawnych ruskich ziem Rzeczypospo¬litej w polskim języku i przez polskiego autora napi¬sanym. Sytuacja ta była wielce zobowiązująca, ale też niekiedy nawet krepująca autora.
Często też w czasie pisania nasuwało się pytanie, czy praca ta nie została podjęta przedwcześnie? Wie¬le bowiem materiałów źródłowych pozostaje wciąż jeszcze nie ujawnionych, do wielu znanych źródeł nie było dane dotrzeć piszącemu, nie jest wreszcie znany pełny stan zachowanych zasobów „in situ" na całym omawianym obszarze. Równocześnie próba każdej syntezy "ma ograniczony w rzeczywistości czas od¬działywania. Przychodzą bowiem po niej następne, pełniejsze, dokładniejsze i wnikliwsze ujęcia. Taka jest kolej badań i ludzkiej myśli. Ale też każda podejmo¬wana próba toruje i ułatwia drogę następcom. Jeśli zatem opracowanie to, choćby jedynie przez zebra¬nie, zestawienie, przypomnienie i uratowanie od za¬pomnienia konkretnych budowli, będzie pomocne na¬stępcom - to spełni swoje zadanie.
Autor pragnie wyjaśnić niektóre istotne aspekty przewijające się w opracowaniu. Niepolskiego bo¬wiem czytelnika może zaskoczyć, a nawet niekiedy bulwersować częste używanie określenia „dawne ruskie ziemie Rzeczypospolitej". Ale tylko takim i do tego okresu historycznego ograniczonym mate¬riałem zabytkowym dysponował autor. Do okresu, w którym ziemie ruskie (a także białoruskie) pozo¬stawały przez stulecia we wspólnym kręgu kultu¬rowym Rzeczypospolitej spod znaku Orła i Pogoni. Nie było w tym czasie Rusi jako samodzielnego orga¬nizmu państwowego (jak nie było później Polski), a pojęcie Ukrainy dopiero się kształtowało. Takie były ówczesne realia.
W opracowaniu stosunkowo często używane będzie sformułowanie „krąg kulturowy ziem Rzeczypospo¬litej". Jak należy je rozumieć? Na pewno nic według dzisiejszych definicji narodu i państwa. Rzeczpospoli¬ta była państwem wielonarodowym i różnowyznanio-wym, właściwie mozaiką narodów i wyznań, a moza¬ikę tę w ciągu XVI stulecia pogłębiła reformacja. Prak¬tycznie Rzeczpospolita Obojga Narodów była wielką federacją nie tylko polsko-litewską, ale też ruską, pruską, inflancką, a wszystko to następowało na pod¬stawie kolejnych unii i hołdów, na dobrowolnej zasa¬dzie bez podbojów. Szkoda, że w ówczesnym nazew¬nictwie państwa nie znalazło to pełnego odbicia. Rzecz¬pospolita Obojga Narodów była w tamtym czasie je¬dynym takim w Europie oryginalnym, wielowątko¬wym tworem. To w Rzeczypospolitej, w okresie naj¬większych walk religijnych w Zachodniej Europie, sejm

w roku 1573 poręcza bezpieczeństwo i wolność róż¬nym wyznaniom (innowiercom) w kraju. A był to akt konstytucyjny. Polska staje się państwem udzielającym azylu wyznaniowego i politycznego. Urzędowym ję¬zykiem przez długi czas jest łacina w Koronie, a język staroruski w Wielkim Księstwie Litewskim. W akcie Unii Lubelskiej (1569) potwierdzono równouprawnie¬nie urzędowych języków: staroruski ego, łaciny i pol¬skiego. Na Akademii Krakowskiej i Akademii Praskiej językiem wykładowym jest łacina, a studiują tutaj róż-noetniczni mieszkańcy Rzeczypospolitej, używający na codzień języka polskiego, litewskiego, ruskiego, nie¬mieckiego, czeskiego, jidisz, ormiańskiego, łotewskie¬go, karaimskiego, ażeby tylko te języki i dialekty wy¬mienić. Współistnieje pięć alfabetów: łaciński, cyryli¬ca, gotycki, hebrajski i arabski. Nie przynależność więc etniczna i nie jeden język decydowały o wyrazie kul¬tury, zaś pojęcie narodu było w różnych okresach odmienne. Tworzący się w Rzeczypospolitej jeden naród szlachecki (zresztą największy w ówczesnej Eu¬ropie stan pański), ze szlachty polskiej i bojarów li-tewsko-ruskich oraz panów innych nacji, przyjmo¬wał przeróżne cechy tychże narodów żyjących w Rze¬czypospolitej. A jeżeli z biegiem lat następowała po-lonizacja, proces w pewnym sensie nieunikniony, to nie na zasadzie ukazów wynaradawiających, ale do¬browolnej - „wolnych z wolnymi, równych z równy¬mi". Jest paradoksem, a potwierdzają to badacze róż¬nych dyscyplin, że największe spolonizowanie naro¬du szlacheckiego (słabe mieszczaństwo uległo temu procesowi szybciej) następuje w pierwszym porozbio-rowym okresie. Wspólnoty kulturowej trzeba też szu¬kać w literaturze, w sztuce, w nauce. Spór o Adama Mickiewicza, Nikifora Krynickiego czy Jerzego z Dro-hobycza niczego nie udowadnia ponadto, że żyli i działali oni w Rzeczypospolitej (bez względu na fakt, czy była ona wówczas, czy nie była już na mapach Europy) - w jej nieuchwytnym a przecież istniejącym kręgu kulturowym. Wszystkie inne próby interpre¬tacji prowadzą do nacjonalizmu.
O tym kręgu kulturowym świadczył min. dawny architektoniczny krajobraz ziem tworzących Rzecz¬pospolitą. Krajobraz charakteryzujący się na całym, wielkim obszarze państwa jednakowymi budowla¬mi wznoszonymi na użytek narodu szlacheckiego i na użytek miast. Był on znaczony indywidualnie trak¬towanymi bryłami świątyń chrzcścijańsko-łacińskich, niemieckich, prawosławnych, reformowanych, a obok nich znajdowały się świątynie innych wyznań - synagogi, meczety, kenesy. Całości dopełniały re¬gionalne odmiany wiejskiego budownictwa różnych grup etnicznych i etnograficznych, mieszczącego się w pewnej wspólnocie budowlanej, jakże odmiennej od budownictwa naszych sąsiadów.

Nie wiemy też dotąd jak wyglądała drewniana architektura cerkiewna wcześniej i to nie tylko w okre¬sie Rusi Kijowskiej z czasów przed mongolskich, ale również w okresie przedpolskim, tzn. pod panowa¬niem litewskim w XIV i XV stuleciu. Ale dzieje drew¬nianej (a także murowanej) architektury cerkiewnej na omawianym obszarze, to zarazem dzieje narodu ruskiego, który przez cały czas, chociaż pozbawiony swej państwowości istniał i trwał, a zarazem powięk¬szał swój stan posiadania nie tylko na drodze demo¬graficznej, lecz także przez wchłanianie licznych rzesz różnoetnicznych. Był, trwał i stopniowo się prze¬kształcał w nowoczesny, świadomy swego istnienia i swoich praw naród ukraiński. Dzieje architektury cerkiewnej to także dzieje dwóch Kościołów Wscho¬dnich - prawosławnego i katolickiego w obrządku bizantyńskim, działających w ramach jednego kry¬stalizującego się narodu. Dzieje ich na tych ziemiach ze sobą splątane, wzbogacają architekturę sakralną choć nie zawsze w sposób ekumeniczny. Te dwa mo¬menty, dotąd w publikacjach uchodzące uwagi, stały się przewodnią osnową opracowania. Stąd występu¬jące niekiedy w tekście obszerniejsze fragmenty sy¬gnalizujące, z konieczności najogólniej, tło wydarzeń. W jakim stopniu podjęta próba nałożenia dziejów drewnianej architektury cerkiewnej na osnowę histo¬ryczną powiodła się piszącemu ocenią sami czytelni¬cy-
W trakcie wieloletniego zbierania materiałów nie
zawsze udało się pokonać wszystkie piętrzące się trudności. Dotyczy to m.in. możliwości dotarcia do szeregu pozycji bibliograficznych sprzed 1939 r., zwła¬szcza do pozycji najstarszych rusko-ukraińskich i ro¬syjskich sprzed 1920 r., jakich brak w krajowych, prze¬trzebionych wojenną zawieruchą księgozbiorach. Odszukanie a następnie sprowadzenie jednej takiej pozycji z moskiewskiej biblioteki (
cjalistycznych publikacji, zwłaszcza tych wydawa¬nych w niewielkich nakładach.
Kolejną trudność stanowi problem datowania omawianych zabytków. Tylko część cerkwi ma czas budowy potwierdzony metryką - bądź wypisaną na architektonicznym elemencie budowli, bądź jedno¬znacznie poświadczoną zapisem archiwalnym. Więk¬szość jednak dat powiązanych z poszczególnymi za¬bytkami nie jest pewna, przeważnie przyjęta za sche-matyzmami Kościoła Unickiego, zaś podawany tam czas budowy często nie pokrywa się z rzeczywisto¬ścią; niekiedy brak datowania zupełnie. Toteż pod¬stawowym źródłem dla określenia czasu budowy były przede wszystkim polskie, publikowane i pozo¬stające w maszynopisach (w zbiorach Instytutu Sztu¬ki PAN w Warszawie) Katalogi zabytków sztuki oraz ukraiński czterotomowy Katalog zabytków architektu¬ry, konfrontowane z innymi opracowaniami, w tym z pracą Michała Dragana, a także najnowszymi stu¬diami monograficznymi, nie zawsze opublikowany¬mi; wicie zabytków datowanych jest na podstawie własnych badań i dociekań autora. Nie wydaje się jednak, aby ewentualne korekty w datowaniu nie¬których zabytków, jakie mogą nastąpić w przyszło¬ści, mogły mieć znaczenie zasadnicze i mogły spo¬wodować zmianę podstawowych tez, zawartych w opracowaniu.
Autor wielokrotnie powołuje się na pracę Michała Dragana, gdyż - trzeba to podkreślić - zawiera ona wiele istotnych spostrzeżeń i jak dotąd jest to pozy¬cja najobszerniejsza, zawierająca najbogatszy mate¬riał ikonograficzny do dziejów drewnianej cerkwi ru-sko-ukraińskiej. Zastosowana jednak w tym opraco¬waniu metoda badawcza, polegająca na systematy¬ce form od najprostszych do najbogatszych i wyty¬czaniu na tej podstawie linii rozwojowych, z odrzu¬ceniem chronologii i topografii omawianych zabyt¬ków, została z miejsca poddana krytyce przez Fran¬ciszka Strzałko (Biuletyn Historii Sztuki i Kultury 1938, r. VI, z. l,s. 96-100), ale to już inne zagadnienie.
Ryszard Brykowski
Warszawa-Radom-Radość- Warszawa 1984-1988



Propozycja opublikowania pracy poświęconej drew¬nianej architekturze cerkiewnej w Polsce powstała w 1984 r. w miłym zespole Sekcji Historii Sztuki Wy¬dawnictwa Interpress. Początkowy zamysł i zakres opracowania rozrósł się, zmienił się też tytuł; prace autorskie, potem prace redakcyjno-wydawnicze trwa¬ły długo. Tymczasem w 1991 r. po korekcie złamane¬go do druku tekstu, przy zaawansowanych pracach graficznych Wydawnictwo wycofało się niespodzie-

wanie z umowy, motywując swoją decyzję trudną sytuacją finansową.
Po latach poszukiwań wydawcy, negatywnych ze względów finansowych, Prezydium Towarzystwa Opieki nad Zabytkami przyjęło niniejszą publikację do swego planu wydawniczego. Autor wyraża ser¬deczne podziękowanie dr. Wojciechowi Fijałkowskie-mu, Prezesowi Zarządu Głównego TONZ, prof. dr. hab. Tadeuszowi Polakowi, Wiceministrowi Kultury

i Sztuki i mgr. Tadeuszowi Zielniewieżowi, ówcze¬snemu Generalnemu Konserwatorowi Zabytków, bez których zrozumienia i pomocy publikacja byłaby nie¬możliwa.
Sześć lat od autorskiego ukończenia tekstu to dla niepublikowanej syntezy duży i niekorzystny okres czasu. Pisana obecnie wyglądałaby niewątpliwie w wielu miejscach inaczej. Toteż autor starał się uzu¬pełnić i uaktualnić pewne fragmenty, jednak nie wszy¬stko ze względu na terminy było możliwe, zwłaszcza, że konieczne było przepracowanie całej pierwotnej części ilustracyjnej (min. początkowo było 131 barw¬nych fotografii, obecnie jest 54) łącznic z nowokre-ślonymi rysunkami. Autor ma nadzieję, że życzliwy Czytelnik zechce wziąć pod uwagę trudności ostat¬niej fazy przygotowawczej i łagodniej spojrzeć na za¬istniałe niedociągnięcia.
W części ilustracyjnej pracy autor starał się zasto¬sować układ tcmatyczno-chronologiczny, niestety nie zawsze było to możliwe ze względu na rygor oszczęd¬nościowy. Dlatego m.in. trzeba było przyjąć osobny układ dla fotografii biało-czarnych i barwnych; nie zawsze można też było podkreślić większym forma¬tem fotografii znaczenie danego zabytku lub detalu.
W części tekstowej dla wzmiankowanych miejsco¬wości podano w nawiasach bliższe określenie ich lo¬kalizacji: dla miejscowości na obszarze państwa pol¬skiego - województwo, zaś dla miejscowości na ob¬szarze państwa ukraińskiego - rejon, ale rozumiany nie w sensie jednostki administracyjnej lecz regionu, bliższej okolicy.
Autor pragnie serdecznie podziękować IT. Recen¬zentom: prof. dr. hab. Władysławowi Serczykowi, prof. dr. hab. Andrzejowi Olszewskiemu i Antonie¬mu Krohowi za życzliwe uwagi i rady; Bogdanowi Martyniukowi, Przewodniczącemu Społecznej Komi¬sji Ochrony Zabytków Sztuki Cerkiewnej przy Zarzą¬dzie Głównym TOnZ, za stałą zachętę do kontynuo¬wania, pomimo trudności, rozpoczętej pracy oraz przekazywanie pozyskiwanych w terenie informacji, dotyczących poszczególnych zabytków; dr. Romano¬wi Sulikowi z Ukraińskiej Akademii Nauk we Lwo¬wie za informacje dotyczące wyników niektórych badań archeologicznych; mgr Grażynie Ruszczyk z Instytutu Sztuki PAN za zwrócenie uwagi na rękopi-

śmienną pozycję, w której zawarto datowanie wielu budowli, m.in. cerkwi z Rosulnej. W szczególnie wdzięcznej pamięci autor zachowa zmarłego w 1993 r. dra Franciszka Strzałko z Londy¬nu, za niezwykłą życzliwość i udostępnienie swego archiwum rękopiśmiennego i fotograficznego oraz za wieloletnią listowną wymianę poglądów na intere¬sujący nas wspólnie temat dziejów drewnianej archi¬tektury sakralnej.
W drugiej połowie czerwca 1991 r., na zaproszenie Lwowskiego Oddziału Fundacji Kultury Ukraińskiej i Lwowskiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Za¬bytkami, współpracujących z Fundacją Kultury Pol¬skiej w Warszawie, autor miał możność poznania z au¬topsji kilku drewnianych cerkwi na Pokuciu i Hucul-szczyźnie. Miał też wówczas okazję prowadzenia cen¬nych rozmów i dyskusji z towarzyszącymi polskiej de¬legacji arch. Iwanem Romanowiczcm Mohytyczem, dyrektorem Ukraińskiego Regionalnego Specjalistycz¬nego Naukowo-Restauracyjnego Instytutu we Lwowie oraz nieżyjącym już Igorem Kudinem, przewodniczą¬cym Lwowskiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Zabytkami, znawcami sztuki rusko-ukraińskiej i drew¬nianej architektury cerkiewnej.
Osobne podziękowania autor kieruje pod adresem wykonawców rysunków, szczególnie arch. arch. Eleo¬nory Bergman i Jarosława Skrzypczyka, których znacz¬na część rysunków jest Ich własnym, autorskim wkła¬dem ubarwiającym tę pozycję, podobnie jak oprawa graficzna mojej córki Ewy Brykowskiej-Linicckiej.
Panie Redaktorki z Sekcji Historii Sztuki Interpres-su Jadwiga Łosiowa i Anna Wasilkowska podobnie jak pani Ewa Siurawska, dyrektor Biura TOnZ ze¬chcą przyjąć podziękowanie za okazywaną wyrozu¬miałość i pomoc koleżeńską w czasie dwukrotnego przygotowywania tej pozycji do druku.
Na koniec autor pragnie wyrazić wdzięczność ko¬lejnym dyrektorom Instytutu Sztuki Polskiej Akade¬mii Nauk profesorom: Michałowi Walickiemu, Juliu¬szowi Starzyńskiemu, Andrzejowi Ryszkiewiczowi i Stanisławowi Mossakowskiemu, bowiem pracując w tym Instytucie od 1956 r. znajdował zawsze zrozu¬mienie i przychylność w utrwalaniu od zapomnienia tego co piękne i kruche.
Autor Warszawa-Kołomyja-Warszawa,
czerwiec 1991 - maj 1995

ZAKOŃCZENIE


Tak według autora kształtują się w zarysie dzieje drewnianej cerkwi rusko-ukraińskiej, dzieje świąty¬ni Kościoła Wschodniego - katolickiego i prawosław¬nego; świątyni, której początki giną na razie w mro¬kach przeszłości a okres, z którego znane zabytki można opisywać, klasyfikować i interpretować, łączy się z czasami, gdy ruskie ziemie znajdowały się we wspólnym wielonarodowym i różnowyznaniowym kręgu kulturowym Rzeczypospolitej.
W przyszłości zapewne część przedstawionych uwag i hipotez w wyniku nowszych odkryć i badań będzie weryfikowana i uzupełniana. Nie zmieniony natomiast pozostanie ogólny obraz i indywidualne a zarazem wielowątkowe oblicze drewnianej cerkwi rusko-ukraińskiej.
Ruś-Ukraina i Polska. Polska i Ruś-Ukraina. Róż¬nie układały się w ciągu wieków dzieje obu pobra¬tymczych narodów, związanych ze sobą na dobre i złe, swym, nie podlegającym już zmianie, położe-

niem geograficznym. Były swary i była wojenna pożoga, był też wszystko niszczący szowinizm, ale były również wspólne drogi - wspólne nawet w czas wielu zawieruch wojennych. To co pozostało z daw¬nej przeszłości na tych ziemiach, świadcząc o razem odbytej drodze, to przede wszystkim zabytki kultu¬ry obu narodów, które przecież powstawały nie w czasach burzy, lecz w czas pogodny. Wśród nich znajdują się też zachowane do dziś, jak również zna¬ne z przekazów ikonograficznych i opisowych drew¬niane rusko-ukraińskie cerkwie, wspaniałe pomni¬ki kultury narodu ukraińskiego, a obok kościoły, pomniki kultury narodu polskiego. Oby przetrwało ich jak najwięcej i oby przetrwały jak najdłużej, świadcząc o chwalebnej przeszłości dla nadchodzą¬cej przyszłości obu pobratymczych narodów.
Warszawa, 3 maja 1990

FOTOGRAFIE WYKONALI


A. Bochnak, S. Bohning, L.A. Boyd, R. Brykowski, T. Chrzanowski, W- Demctrykiewicz, J. Dorsz,
J. Dutkiewicz, W. Górski, J. Jaworski, S. Konopacki, M. Kornecki, S. Kryciński, J. Langda, B. Martyniuk,
K. Mokłowski, H. Poddębski, J. Raczyński, S. Rakowski, W. Rogaliński, S. Rogoyski, J. Samek, St. Stępiński,
F. Strzałko, J. Szandomirski, J. Swiderski, W. Wolny


Negatywy w zbiorach: Biblioteki Narodowej w Warszawie: 140; Instytutu Historii Sztuki UJ. w Krakowie: 145; Instytutu Sztuki PAN w Warszawie: 1,56,59-63,65-67,69,71-75,77,79,82-83,85-8,90-95,98-108,110,113-116,118-119,121-123,125-128, 132,133,136-138,142-144,146,150,152-158,161,163-165,167-168,170-171, 173-176,183-184,186,188,191-194,197, 200-206,209-212,217-219,223-226,228-229,232,234,239,241-242,244-246,248,251,254-255,258,312; Towarzystwa Opie¬ki nad Zabytkami w Warszawie: 259-311; pozostałe u autorów.

INDEKS MIEJSCOWOŚCI, NAZW GEOGRAFICZNYCH, ETNOGRAFICZNYCH I HISTORYCZNYCH


W indeksie pominięto nazwy województw i regionów oraz nazwy miejscowości wydania poszczególnych pozycji bibliograficznych.

A
Adamówka 82,147
Akademia Krakowska 8
Akademia Praska 8
Akademia Teologiczna w Kijowie 102
Andrzejowo 75
Andrzejówka 89
Archangielsk 27
Argolis 66
Armenia 67, 72, 74
Austria 15,28,124,125
B
Babieć 71,119
Babin 116
Babiniec, przedmieście Rohatyna 63
Balinesti 75
Bałkany 25
Bałucianka 46,147
Banica 87
Bandrów Narodowy 118
Bardejovske Kupcie, d. Mikulaśova 88
Bardjów 89
Bartne 47,48,49, 88, 89,149
Barwinków 117
Bazyloa 14
bełskie, województwo 14
Bełz 61
Bełżec 147,224
Berczna 104
Berezów Wyżny 92
Berezwecz 98
Bereżnica Wyżną 43,118,119,130,198,212
Besarabia 25,84
Beskid Niski 88
Bezdzież 158
Bezmiechowa Górna 45,119
Biała Cerkiew 102
Białogród 61
Białorusini 17,102
Białoruś 7,72,114,120
Biały Czeremosz, rz. 92
Bielanka 244
Biesiadka 54
Bieszczady 52, 90,100,117
biskupstwo chełmskie, unickie 121
Bizancjum 11,12, 25, 74, 75
Bliski Wschód 20,66
Bodaki 87,117
Bogusza 117
Boh, rz. 14

Bojkowie 90,92
Bójkowszczyzna 89, 90,115
Borca 25
Borodawa 28
bracławskic, województwo 13
Bracławskie 122
Bratkowce 43
Brostenia 25
Brunary Wyżnę 86, 89,145
Brusno Nowe 71,96, 97,169
Brustury 116
Brzegi Dolne, d. Berehy Dolne 118
Brześć Litewski 15,16
Brzeżany 127,204
Brzeżawall8,119,198
Brzuska71,96,176
Buczacz 98
Budapeszt 124
Budynin 115,123
Bug, rz. 11,23
Bukowina 22, 48, 89,113,117
Busk 71,75, 76,166
Busowisko41,47,90
Butelka Niżna 83
Bykoły 76
Bystre 127,236
Bystrzyca 116, 126,127
Bystrzyca Nadwórniańska, rz. 126
Byszkin Czerkawski 106
C
Caryńskie 185
Cecora 102
Celejów 83
Ceperów 34
Cerekwia 19
Cerekiew 19
Cerekwica 19
Cerkwią 19
Cerkiew Prawosławna 69,120,121,122
Cerkiew Unicka 97
cerkiew wieżowa 96
cerkwie bojkowskie 29,41,52,55, 70, 77, 85, 88-92, 99,100,
117,184,185-188,197
cerkwie halickie 64, 65
cerkwie huculskie 73,77,84,85, 92-96,116,117,123,125,
126,188,190,191,193,194
cerkwie łemkowskie 36,41,42,44,48,50,55, 79,84, 85-90,
97,100,117,178,179,181,183
cerkwie mołdawskie 89
cerkwie naddnieprzańskie, kozacko-ukraińskic 73, 75,108

cerkwie nowogrodzko-białoruskie 100
cerkwie rosyjskie 20,64, 81
cerkwie ruskie 64-66, 72,76,90, 96,97,103,109,115
cerkwie rusko-ukraińskie 9,131
cerkwie siedmiogrodzkie 26
cerkwie tomaszowsko-hrubieszowskie 99,127
cerkwie ukraińskie 37, 50, 55, 67, 90,100
cerkwie wołoskie 89
cesarstwo bizantyńskie 22
Cetula 74
Chaszczowice 123
Chełm 98
Chełmskie 122
Chlebiczyn 116
Chłopiatyn 77,115,123,134, 233
Chmiel 127, 205
Chodorówl77
Cholojów 34,70
Chór ty ca 101
Chotyniec 32, 37,38,48, 57,58, 61-63,67, 78,80,81,133,
136,144,146,169, 214
Chrewt41,47,83,90
Chyżynka 118
Cieniawa 93
Cieplice 37
Cisną 118
Cisowiec 188
Cmolas 34
Colloquium Lubelskie 97
Cynków 125
Cyrekwica 19
Cyrkwica 19
Czarna 43,87,89,119,203,226, 232
Czarne 88
Czarnohora 92,100,126
Czechy 7,39,65,124
Czeczeliwka 45
Czehryn 52
Czercze 57,60, 83, 90
Czerczyk 47
Czeremosz, rz. 92,126
Czerepin 75
Czerkaskiel21
Czernica 42
czernihowskie, księstwo 12
Czerteż 43
Czertyżne 86
Czesi 124,125
Cześniki 66, 77
Czortków 76,166
Czyrna 117
Czyżów 77
D
Dachnów 75, 76

Daleki Wschód 20
Dalio wa 127,236
Daniszewo 114
Daszówka 197
Dawidgródek 72,90,100
Dekanat Dukielski, unicki 52
Delatyn 92, 93
Dernów 76
Dębno 50, 81,100
diecezja brzeska, unicka 120
diecezja (eparchia) chełmska, unicka 28,60, 77, 114,115
diecezja kijowska, unicka 120
diecezja lwowska, unicka 60
diecezja łucka, unicka 60,120
diecezja pińsko-turowska, unicka 120
diecezja połocko-witebska, unicka 120
diecezja przemyska, prawosławna 99
diecezja przemysko-sanocka, unicka 60,115
diecezja włodzimiersko-brzeska, unicka 120
Djiirgarden 124
Długopole 116,193
Dłużniówll5,120,234
Dmytrowice 31
Dniepr, rz. 11,14, 76,102,107
Dobra Szlachecka 96,146,216
Dobro mil 14
Dobrofcwór 71, 75
Dolina 78,115
Dołhe 70, 78, 79,123,169
Dołhomościska 34,37
Dołżki 47, 90, 91, 92,115
Dołżyca 127
Domachowo 114
Don, rz. 14
Dora 93
Drohobycz 37, 44, 45, 47, 56, 57, 60-63, 69, 70, 75, 77, 78, 80,
81,123,129,144,152,156,158,166, 210
Drozdno 74
Dubszawa 116
Dubiecko 75
Dubne 86,117,183
Dubówka 121
Duby 116
Dudyńce 197
Dumańce 121
Dusowce 31,38, 70,77-79
Dyniska 228
Dzierżenin 114
Dzikie Pola 13
dzwonnice 128-130
£
Edessa 21
Egipt 20
Europa 8,18, 23, 29, 39, 40, 53, 54, 67,113,124

F
Fastów 75,175 Fitków 116 Francja 66 Frićka 88
G
Galicja 13,50,63, 67,100,125
Garbary 71, 72
Glasgow 125
Glińsko 71, 72
Gładyszów 89,126,127,239
Gnilce 71
Gołogóry210
Gorajec 74,243
Gorgany 100
Gorlickie 85
Góra Athos 77, 78, 94
Górki Kampinoskie 114
Górny Śląsk 129
Góry Dynarskie 23
Górzankall8
Grąziowa 43,44, 90,142
Grenoble 16
Gródek 98, 99
Gródek, d. Gródek Jagielloński 134,172
grupa etnograficzna bojkowska 84,123
grupa etnograficzna huculska 73, 84,123
grupa etnograficzna lemkowska 44, 84, 87,117
Gruzini 102
Grzawa 34
H
Haczów 40, 61 Hajdamacy 18 halickie, księstwo 12 Halicz 13,14, 65, 66, 95,148 Hanna 79 Hańczowa 86, 88 Hawlowice 78, 96,216 Hiszpanie 102 Hlomcza 119 Hnyla 47 Hodów 47 Hodslavice 125 Hodynie 79 Hołuczków 119 Horodenka 92 Horohlin 75, 76 Hoszów47,126,127,237 Howerla 92,126 Hrabova 125 Hrebenne 210 Hrebenów 205

Hrubieszów 120
Hruń 108
Huculi 92
Huculszczyzna 10,92,95,100,108,116,127
Hulcze34,99,115,120,127
HuIczeII115
Humniska 61
Hureczko 71,96
Husarzówka 105,106
Husiatyn 77
Husne Niżne 123
Husne Wyżnę 54,116
Huszyn 56,59,60,62,63,154
Huźne 130, 212
I
Inflanty 14
Isaje 47,72, 77, 78 Iwanica 104,120 Iwanofrankowsk, d. Stanisławów 61
J
Jabfonica 52
Jabłonka Wyzna 79
Jabłonów83, 91,115
Jablonów k/Peczeniżyna 92, 95
Jakowce 117
Jałowe 119
Jamna 93
Jamna Górna 52, 99
Janowice 114
Jaremcze 93,188,194
Jarosław, m. 27
Jasielskie 85
Jasienica Zamkowa 96,130
Jasień 73, 74,92,118
Jasionka Masiowa 90
Jastrzębik 86, 233
Jaszczurówka 114,125
Ja wora Dolna 115
Jawora Górna 83, 91,115
Jawornik, d. Jawornik Ruski 43,118,119
Jaworów 73,74,83, 116,127
Jazów 37
Jukkohuba 64
Juksowiczi 28
Jurkowce 121
Jurowce 127
Juśkowicze 47
K
Kaczyn 56,59,60, 62-64 Kalne 90
Kałaharówka 164 Kalka 12

Kałusz 74, 92
Kamieniec Podolski 77,130,194
Kamienna 127
Kamień Koszyrski 77,121
Kamionka Buska, d. Kamionka Strumiłowa 75,76,79,81
Karelia 27,64
Karów 115
Karpaty 29, 37, 44, 50, 54, 55, 65, 67, 77, 81, 85-89, 91, 92, 94,
97, 99,100,126,130
Kaszubi 125
Kaukaz 19
Kąt 83
Kema 72
Kielce 120
Kijowskie 34, 44, 69, 75, 76,121,122
kijowskie, księstwo 12
kijowskie, województwo 13
Kijowszczyzna 63
Kijów 12, 24, 28, 29, 31, 32, 52, 64, 65, 95, 97, 98,102
Kiżi 27,28, 64
klasztor Hilander 77
Klaźma, rz. 12
Klimiec 54,115,116
Kluszyn 11
Kniaźdwór 93,116,117,193
Kobylnica Wołoska 219
Koci 125
Kodeniec 99,227
Kołodziejów 32
Kołomyja 10,14, 56,60, 92,93, 95,124,127,128,190, 211
Kołomyjanin 95
Komańcza 41, 43, 78,86-89,128,149,197,231
Komarno 45, 79,173
Komitet do spraw kościoła greckokatolickiego 121
Komorowice 125
konfederaci barscy 48
Kongres Słowiański 125
Koniatyn93,117
Konieczna 127
Koniuchy 77
Konotop 11
Konstantynopol 11,16,17,20
Konstytucja 3 Maja 17
Korczmin 34,56,60, 61,115,134,136,141,155,206
Korczów 115
Kormanice 123
Kornie 129,130
Korniewo 75
Korona, Korona Polska 8,13, 28,41, 98,102,109
Koropa 107
Korsuń 102
Korszów 70,117,191
Kosmaczll6,123,127
Kosów 92,123,129
Knstroma 34

Koszyłowce 77
Kościaszyn 115
kościoły norweskie 65, 81
kościoły śląskie 82
Kościół Autokefaliczny 17
Kościół Katolicki 15,29, 79,120
Kościół Prawosławny 15, 27, 29,40,55, 81,102,103,108,
109,122
Kościół Rzymski (Łaciński, Zachodni) 22, 40, 52,60, 72, 80,
96,97,127
Kościół Unicki (greckokatolicki) 9,17-18,81, 97-99,100,120
Kościół Wschodni 11,13,16,19, 20, 22-24, 29, 40, 41, 51, 57,
60, 61, 63, 64, 70, 72, 79, 80, 97-99,113,114,122,130,131
Kotań 86, 88
Kowalówka 73,74
Kowel 56, 57, 59, 60,129,148,156
kozacka katedra 107
Kozacy 52,102,111
Kozaczyzna 11,14,18, 28, 69,101-103
Koziowal27,204
Kożanka 44
Kraj Priwislinski 122
Krajna 119,199
Krakowskie 129
Krasne 86,108,117
Krasnoita 145
Krasnosielce 47
krąg kulturowy bałkański 92
krąg kulturowy kozacko-ukrainny, naddnieprzański 73,
103,108,109
krąg kulturowy Rzeczypospolitej 8,27,56, 73, 74, 76,80,
81,90,98,103,114,116,122,131
Krechowice 93,116
Krechów 84,130
Kreców 48, 70,96,133
Kremency, d. Tatarów 133,190
Krempna 52, 53, 55, 86, 227
Kropiwnik Stary 119
Królestwo Polskie 14,15,18, 28,114,115,118,120,121,
123,127
Królowa Górna, d. Królowa Ruska 79, 87
Kruhel Wielki 78
Kruszelnica 83
Krynica 117
Krywe54,116
Krywka 37, 41, 47, 81, 82, 90, 91,115,127,185
Krzemieniec 121
Krzemienna 118
Krzęcin 114
Krzywice 177
Krzywosądz 114
Księstwo Moskiewskie 12, 96
Księstwo Ruskie 102,109
Kuchajów 161
Kudobińce 82

Kujawy 114
Kulaszne87,117
Kulikowe Pole 13
Kuńkowa 86,117,150,183
Kukizów 164
Kurniki 37, 75, 76
Kuty 44, 54, 79, 81, 82, 90, 92,138,162
Kwiatoń 36,42,48, 85,86,88,136,145,179, 219
L
Lachy 102
Legnica 12
Leluchów 117
Leluchówka 73, 74
Lenina Mała 83,91
Leszczawa Górna 96
Leszczawka 71
Leszczowa te 127
Leszczyny 86,119
Leszno, d. Poździacz 33,34,78,80,129,134,220
Leśniki 37,159
Lewobrzeże Dnieprowe 101, 103,106,108,126
Leżachów 37,82,147,226
Libochora 38
Libuchowa 47, 54, 70, 82
Lipa 43,118,119
Lipie 127
Lipiny Górne 121
Lipowiec87,179
Lipsko 147
Liski 123, 209,234
Liskowate 78, 90
Lisowice 116
Liszowa 121
Liśniki 70, 71
Litwa 12-14,16, 32, 66, 98
Litwini 12,13,102
Li wonią 14
Lodomeria 13
Londyn 10
Lubelskie 77,114,130
Lublin 30, 63, 98
Lubliniec 73, 74,161
Luboml 121,200
Lubycza Królewska 36
Lutowiska 127,205
lwowskie, województwo 14
Lwów 10, 30, 63, 65-67, 77, 82, 89, 90, 95,115,116,124,125
Ł
Ładoga, jez. 27 Łańcut 96 Łazeszyn 92 Łaziska 34 Ławoczne90,115,123

Łebediewl05,106
Łemkowie 100
Łemkowszczyzna, Łemkowina 32, 79,85,87,88,100,114,
117,130
Łodynall8,119
Łodzina 96,171
Łoknica 121
Łomnica, rz. 89,92
Łoni 47, 83
Łopienka 128
Łosie 87 * ,
Łosicniec 52,54,129,239
Łubnie 108
Łuczyce 120
Łukawiec 42,134,219
Łuków, d. Maciejów 210
Łupków 89
Łysowicze (?) 47
M
Machnów Stary 130
Magierów 30,38,39,55
Magura 90
Majdan Stary 121
Malechów 31
Mała Bielina 83
Małków 54
Małnów 37, 70,82,130,161
Małopolska 14, 29, 39, 49, 55,124,125
Małorosja 15,109
Małorusini 15
Maniawa 94, 95
Maramuresz 26
Matków 47,54, 90,91,115,116,143
Mazowsze 12,14,39, 75
meczety 80
Medenice 83
Medvedovce 88
Medzilaborce 89
Melniczne 90
Mena 108
Mezopotamia 21
Michniowiec 73,119,130, 200
Miękisz Stary 212
Mikulasova, ob. Bardejovske Kiipele 88
Mikuliczyn 93,116,129, 211
Milik 79
Młyny 137
Mochnaczka Niżna 181
Mochnaczka Wyżną 86
Mochnate 90
Mołdawia 14, 20, 22, 25, 67, 75, 77, 84,100,113
Mołotów 31
Monastyr Liszniański 43, 79,80-83
Monastyr Mezigorski 95



Mongołowie 12,13
Morawy 65
Morochów 118,209
Morowsk 109
Morszyn 178
Morze Białe 23,27
Morze Czarne 64
Morze Śródziemne 20
Moskwa, księstwo 11-14,28,52,101
Moskwa, m. 12-14,16, 27,125
Moskwa, rz. 14
Moszczaniec 87,117
Mrozowice 81
Mrzygtód 96
Multany 25
Murom 27,64, 72
Mużyłowice 31
Myco w 115
Myta 90
N
Naddnieprze 14, 75,95,108
Nadworna 73, 94,116
Nadziejowo 69
Nagórzany 77
Nahujowice Wyżnę 83
narodowy styl ukraiński w architekturze 123,125-127
Narwa, rz. 27
Niemcy 102
Niemen, rz. 11
Nieśwież 73, 74
Niewirkówl21,200
Nieznajowa 38,41, 42, 47, 52, 54, 86, 89,139,141,181
Nieżyn 109
Nikłowice 34
Niż 14
Niżankowice 44, 66, 77,143
Niżowcy 14
Nowa Sicz 111
Nowa Wieś 79, 87
Nowe Mtyny 104
Nowogród, m. 12,24,25, 27,31,40, 64
Nowogródek 12
Nowogródek Wołyński 76
Nowomoskowsk 52,107,175
Nowosądeckie 85
Nowosielica 52,107,175
Nowosielki 121
Nowosiółka — Kąt 47
Nowy Jar 74
Nowy Kropiwnik 77
Nowy Sącz 47, 97
Nujno 57, 59, 60, 62,121,157
O

Obarzym 71,119
obszar bojkowsko-huculski 89
obszar łemkowski 45, 89
Ohladów 73,74
Oka, rz. 27
Okno 93
Olbierzowice 31
Olechówek 115
Oteszków 32,61
Oleszyce Stare — Wola 134
Oltenia 25 ' ,
Onega, jez. 27,28
Opaka 123,234
Orawczyk90,115,187
Orłów 115
Ormianie 102
Orychowczyk (?) 47
Osa 74
Osława,rz.87,89,117
Osławy Białe 93,116
Osowieć 121
Ostrów 70
Ostrówki 98, 99,220
Oświecenie 112
Owczary, d. Rychwałd 22, 35-38, 42, 44, 45, 50, 54, 79, 86,
100,137,145,209,216
P
Pakuł 106,107,141
Palczowice 114
Paniszczów 127, 206
Parczew 99
Paroszka 90
Paryż 124
Pasieczna 117
Paszowa 118
Patriarchat Ekumeniczny 17
Patriarchat Moskiewski 17,103
Pczany 173
Peczeniżyn 194
Peczora, rz. 27
Pejpus, jez. 27
Perechrest114
Perechińsko 117
perejasławskie, księstwo 12
Perespa 98,100,151
Perłowce 45
Perłów 32
Pętna 41, 86
Piątkowa, d. Piątkowa Ruska 37,45, 220
Pieczychwosty 34
Piemont Ukraiński 125,126
Pieratyn 61
Pijło 74
Pikuj 90

Pińsk 12 Piotrków 120 Piranie 98
Pirogo wka 104
Pistyń 32, 93
Ptock 120
Pniówno 176
Pobereże 47
Poczajów 76,98
Podberezie 76
Podhale 81
Podhorce 72-74,166
Podhorodce 71
Podlasie 120,122,127
podlaskie, województwo 13
Podliski 37, 71, 78, 79
Podkarpacie 22, 28, 44, 92, 96,115,116,125
Podole 13,14,34, 54,63,66,68,69, 74-77, 89,94,103,108,
118,122
Podusany 125
pogranicze bojkowskie 88
pogranicze bojkowsko-femkowskie 126
pogranicze doliniańskie 88
pogranicze pogórzańskie 88
Pohar54,115,116
Pokucie 10,14,124
Polacy 55,101,124,125
Polana 32,43
Polesie 14,34, 59,72,89,100,121
Polska 7-9,11-16,18,19,27,29,30,32,34,39,43,49,50,53-
55, 58, 59, 65-67, 81, 85, 88, 90, 97-100,102,111,112,114,
124,127,130,131
Połabie 65
Połock 12,98
Połonice 34
Pomorzany 38, 70, 76, 77
Pomorze 65,97
Poniatowo 114
Poniszowice 129
Pop Iwan 92
Popiele 83
Poręby Dymarskie 34
Porządzie 114
Posada Rybotycka 39,49,65-67,80,99
Potylicz 37, 39, 52, 54, 56-58,60-64, 78, 79, 81, 83, 90,128,
129,157
Powołże 34
Powroźnik 32,41,43,52, 54,86,136,137,146,150,151,178
Powstanie Styczniowe 15, 98,119,120,121,124
Półwysep Bałkański 66
Praga 88,124,125
Praga, przedmieście Warszawy 120
Prawosławie 18,22
Prokura wa 116
Prusie 129

Prut, rz. 89, 92,126 Prypeć, rz. 23 Prywitów 75, 76 Przedzielnica 38,39,52 Przegnojów 45 Przemyskie 119 Przemyśl 30,44, 63, 78,95 Przewłoczna 82 Przysłop 52,55, 87 Pskowskie, jez. 27 Psków 27 Pstrągowa 52 Putiła 117 Putywl 108,109
R
Rabę 43,119,199
Radom 9
Radoszyce79,87,183
Radość 9
Radruż 31, 32, 36-39,41, 43, 47, 49, 54, 57-64, 81-83, 90,115,
129,137,140,153,213,237,239,240
Rakowa 118
Raskopańce121
Repniewo 57,59,60
Riazań 27
riazańskie, księstwo 12
Rociszki 121
Rohatyn 38,42,54,60,62-66,75, 76,90,130,155,158
Rohynia 32
Romantyzm 112
Ropa, rz. 99
Ropki 89
Rosja 15,21, 24, 27, 28, 34,103,113,120,125,127
Rosjanie 17,102,122,125
Rosochacz 37,38,41,47,54,70,82,90,115,116,188
Rosochy 66, 77
Rosolin 52, 53,55, 99,128,134,151,171, 209
Rostoki 193
Rostów 24, 27
Rosulna 10,98,119,120,199
Rozdół169
Rozłucz 91,115
Roztoczki93,116
Roztoka, woj. przemyskie 239
Roztoka Wyżną 82,90,115
Roztoki (na Bukowinie) 117
Roztoki Dolne 118
Rożen Mały 116
Rożen Wielki 123
Rożnów 117
Równia 37,41,172,222
Rudawka 71
Rudenkall9,198
Rudka36,78,81,90,216

Rudki 129
Rugia 65
Rumunia 7, 49,100
Rusini 14,15,17,52,55,125
Ruskie 118
ruskie, województwo 13,14,34
Ruś 7,11-15,17, 24, 27, 29, 32, 40, 51, 54, 63, 64, 67, 72, 73,
100,131
Ruś Biała 14
Ruś Czarna 12,14
Ruś Czerwona, Królewska 14,31,44,54,55,66-69,73,75,
77,94,108
Ruś Halicko-Włodzimierska 13,29,65,66
Ruś Kijowska 9,14, 25,29,32,41, 51, 61, 68,96,102
Ruś Moskiewska 32
Ruś Zakarpacka 27,29,44,50,55,85,87-89,92,97,100,127
Rybotycze 14
Ryków 47
Rzeczpospolita, Rzeczpospolita Obojga Narodów,
Rzeczpospolita Polska 8,15-18, 22, 28,33,40,81,97,100-
103,109,113,114,117,120,124,126
Rzeczyca 115
Rzepedź 87,183
Rzym 11,15-17,98
S
Saksonia 39
Samara, m. 52,107,175
Samara, rz. 107
Sambor 14
San, rz. 23,48
Sanoczek 118
Sanok 43,44
Sarbiewo 75
Sasów 76,79,163
Sądowa Wisznia 37
Sedniów 104,105,106
Sejm Czteroletni 17
Semetkovce 88
Serbia 26, 29, 97
Serednica 96
Sianki 37,197
Sichów 37
Sicz, Sicz Zaporoska 52,101,102,107,108,110,111,130
Siebielnica 105
Siedlce 121
Siedliska 78,129,139
Siedmiogrodzianie 101
Siedmiogród 24-26,29,39, 81, 90,97,113,130
Sielce 32
Siemuszowa 79,118,119
Sieniawa 34, 87
siewierskie, księstwo 12
Skit Maniawski 94, 95,100
Skole 90,91,115

Skorodne 71,119
Skorynki 161
Skwirtne 86, 232
Sława tyczę 120
Słotwinyll7
Słowacja 7,23,24,27,29,39,50, 55,81, 85, 87-89,92, 97,
100,127,130
Słowianie 64,124
Słowiańszczyzna 19
Smerek 83,88,117,184
Smiła 108
Smodna 116
Smoleńsk 12
smoleńskie, księstwo 12
Smoljaninowa 108
Smolna 114
Smolnik 90,186,228
Smorze 123
Sobór Watykański II15,21
Sokal 66,77
Sokoliki 90
Sokołowa Wola 71,119
Sokołówka 81,82,116
Solina 127
Solinka, rz. 89
Sopot 119
Sośnica37,104,105,106
Sól 14
Spaś — Weżi 34
Sprynia Wielka 47
Stanisławów 61,73,119
Stara Sól 47,56,57,60, 62-64, 90,130,152
Stara Wyżewka 121
Stare Brusno 130
Stare Kuty 116
Starorusini 126
Stary Jaworów 73, 74
Sta wiszą 86
Stecewa 75
Stcfkowa 118,119
Stepań 34,130,174
Stiborówka 47
Stryj, m. 64,128,162,209
Stryj, rz. 90
Studenne Wyżnę 83
Stuposiany 47, 83,90
Subotów 32,111
Suchodoły 56,57,59, 60,63,90,154
Suchrów 37,136
Sulimów34,115,134,203
Suszczany 83
Suszyca Wielka 47
Sutcze 34
Sutkowce 72
suzdalskie, księstwo 12

Swoboda Bolechowska 73, 93, 94
Sybir 23
Sycylia 66
Synod Prawosławny 114
Synod Zamojski 97,98
Synowódzko Niżne 116
Szczawne 87
SzeptakilO8
Szkło 74
Szpikolosy 115,129,230
Sztokholm 124
sztuka huculska 125
Szwedzi 101
Szymaniec 90
Szyszkowice 115
Ś
Śląsk 34, 65, 67, 81,125
Śląsk Górny 129
Śliwki 73, 74
Śniatycze 120,197
Śniatyn 92
Snietnica 87
Świątkowa Mała 86,88
Świątkowa Wielka 41,42,46-48,52,86, 88,138,225,240,
242,244
świątynia unicka 122
świątynie prawosławne 127
Świca, rz. 92
Świrż 106
T
Tadanie 82,115,130
Taraszcza 75,76
Targowica 71, 75
Tarnawka 187
Tarnopol 124
Tarnoszyn 77
Tatarów, ob. Kremency 93
Tatarzy 12,13, 27, 29, 32, 80,101,102,103
Teniatyska 36,115,129,224,239
Terebin 121,200,234
Terpilówka 73, 74
Tetewczyce 34
Tłumacz 92
Tłuste 117
Tomaszowskie 122
Tomaszów Lubelski 99,120,121,200
Topla, rz. 23
Topolnica Dolna 47, 78, 91
Topolnica Górna 78,128
Toporowce 32
Torki 35, 37,77,78, 80, 90,129,171
Toruń 97,129
Trościaniec Mały 47

Trójca 73, 74,176
Trzeci Rzym 29,122
Tucholka 47,115
Tuczapy31,34,47,70,78
Tulice 76
Turcy 52,101,103
Turje 78
Turka 47,91,115,184,186
Turopin 74
Turów 12
Turzańsk,42, 43, 47,87, 88,146, 231
Twer, m. 12, 25, 27
Tylawa 116
Tylicz 46, 79
Tyniowice 75, 76
Tynów81,90
Tyrawa Solna 118,119
Tyskowa 118
Tysowiec 83,91,115
Tysów 83
Tyszowce 115
Tyśmienica 94
U
Ugoda Hadziacka 102
Uhorce 82
Uhrynów 77
Ukraina 7,8,11,12,14-18,24,37,67,68,100-102,109,112,
114,130,131
Ukraińcy 14,17,125
Ulucz 32,43-45,48,56,58,62, 63, 78,142,207, 214
Unia Brzeska, Unia Kościelna 15-18,28,79, 80,97,98,114,
118,120,121
Unia Florencka 15, 80
Unia Lubelska 8,101
Uniatycze 78,90
Unici 114,120
Ural 23
Ustianowa 35, 96, 228
Ust-Putiła 117
Uście Gorlickie, d. Uście Ruskie 22,37,42, 86,117,141
Uścierzyki 116,127
W
Waniów 76
Warszawa 9,10,102,118,120,122,127,131
Warta, rz. 11
Wasylew 95
Wasylków 61
Wawrzka 117
Weleniew 90
Werbiż 31,63
Werbkowice 121
Werchrata 37,71,72, 90

Werhowyna, d. Żabie 129,191,211
Węgry 12-14, 29, 67
Węgrzy 102
Wiciów 90
Wiedeń 124
Wielika, rz. 27
Wielkie Berczno 89
Wielkie Księstwo Litewskie 8,13,14, 28, 98,102,122
Wielkie Księstwo Moskiewskie 13,27
Wielkopolska 14,39
Wieluń 61
Wierczany 194
Wierzbica 77,115,203
Wierzbowiec 116
Wietluga, rz. 27
wieże cerkiewne 128
Winnica Stara 76
Wista, rz. 11
Wisłok Dolny 87
Witebsk 12,98
Wi trylów 118
Witwica 116
Włodawa 120
Włodzimierz, m. 12,13, 27
Włodzimierz n/Klaźmą 25
Włosi 102
Wodniki 83
Wodynie 98
Wojkowa86,117,151
Wojniłów 75
Wojtkowa 127
Wola Cieklińska 79,181
Wola Korzeniecka 71,119
Wola Krzywiecka 71,119
Wola Wielka 128,223
Wola Wysocka 39, 56, 57,60,62-64,90,153
Wola Żmijowska 230
Wolica Drewłańska 79
Wołcze 83, 91
Wołogda 28
Wołosate 47,83, 90
Wołoszczyzna 20, 26, 48,77, 81, 89, 97
Wołowiec 89
Wołyń 12,14, 34, 54, 59, 60, 66, 68, 69, 72, 74, 76, 77, 89,103,
108,118,121,122,127
Wołyń Dolny 14
wołyńskie, księstwo 12
wołyńskie, województwo 13
Worochta 92-94,127,188, 204
Woszczańce 52, 99,164
Wowcze 90
Wróblik Szlachecki 87
Wyrów 73-75,120,171
Wysocko Niżne 47, 90,115,197
Wyszatyce 78

Wyżłówka 116
Wyżyna Siedmiogrodzka 26
Z
Zabielę 115
Zadąbrowie 120,203
Zadnieprze 13, 69,104,105,108,109
Zakopane 125
Załucz 71
Załuże 34, 39, 42, 77,134,140,164
Zameczek 63
zamojskie, województwo 127
Zamość 77, 98
Zaporoska Rada 109,111
Zaporoże 52,109,111
Zarubińce 174
Zarzecze 159
Zborówek 34,49
Zhorzany 76, 77
Zielona 116,193
ziemia chełmska 34
ziemia czerwonoruska 81,126
ziemia lwowska 74
ziemia podolska 126
ziemia przemyska 34, 74,100
ziemia ruska 56
ziemia sanocka 74, 96,100
ziemie białoruskie 8,28,98
ziemie czeskie 81,125
ziemie koronne Rzeczypospolitej 76, 98,115,120,127
ziemie rosyjskie 113
ziemie ruskie (ukrainne) Rzeczypospolitej 8,15,18, 21,28,
29, 40, 51, 57,102,103,126,130
ziemie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 96,113
Zinków 75,105
Złockie 117
Złoczów 76
Złota Orda 12,67
Zofiopole 121
Zubeńsko87,117,181
Zubrzyca 47
Zuzulińce 47
Z wyżyn 123,203
Ż
Żabie, ob. Werhowyna 129,191, 211
Żdynia 49,79, 87,117,209,228
Żołobekll8,197
Żółkiew 129,166
Żuków 105
Żurawce 115
Żydowskie 150
Żydzi 102
Żyrawa 163 t


WIELKOŚĆ 30X21,5CM,LICZY256 STRON,312 ILUSTRACJI /W TYM 53 KOLOROWYCH/.

STAN :OKLADKA DB+ /MINIMALNE ZARYSOWANIA I DROBNE OTARCIA KRAWĘDZI/,ŚRODEK BDB.

KOSZT WYSYŁKI WYNOSI 10ZŁ - PŁATNE PRZELEWEM / PRZESYŁKA POLECONA PRIORYTETOWA + KOPERTA BĄBELKOWA / .

WYDAWNICTWO TOWARZYSTWO OPIEKI NAD ZABYTKAMI WARSZAWA 1995,NAKŁAD 1500 EGZ.!!.

INFORMACJE DOTYCZĄCE REALIZACJI AUKCJI,NR KONTA BANKOWEGO ITP.ZNAJDUJĄ SIĘ NA STRONIE "O MNIE" ORAZ DOŁĄCZONE SĄ DO POWIADOMIENIA O WYGRANIU AUKCJI.

PRZED ZŁOŻENIEM OFERTY KUPNA PROSZĘ ZAPOZNAĆ SIĘ Z WARUNKAMI SPRZEDAŻY PRZEDSTAWIONYMI NA STRONIE "O MNIE"

NIE ODWOŁUJĘ OFERT KUPNA!!!

ZOBACZ INNE MOJE AUKCJE

ZOBACZ STRONĘ O MNIE



podobne do ostatnio oglądanych na Allegro zobacz więcej aktualnych ofert

Korzystanie z serwisu oznacza akceptację regulaminu.